असल नेताको खोजी: ‘ग्रेट म्यान’ को भ्रमदेखि श्रीकृष्णको कर्मयोगसम्म
खण्ड १: आधुनिक नेताको चरित्र – ‘ग्रेट म्यान’ कि ‘स्पोन्सर्ड लिडर’?
नेतृत्वसम्बन्धी ‘ग्रेट म्यान थ्योरी’ ले भन्छ—नेताहरू जन्मजात विशेष गुण लिएर आउँछन्; उनीहरू बनाइँदैनन्, जन्मिन्छन्। तर, हाम्रो गणतान्त्रिक व्यवस्थामा पार्टीहरूले ‘ग्रेट म्यान’ होइन, ‘स्पोन्सर्ड लिडर’ जन्माउँछन्। यिनीहरू ‘टिसु बेबी’ जस्तै हुन्, जसको समाजमा भन्दा बजारमा बढी मूल्य हुन्छ।
यी बनाइएका नेताहरूबाट धेरै उम्मीद गर्न सकिँदैन। उनीहरू परिस्थितिअनुसार आफूलाई ढाल्न माहिर हुन्छन्—परेको बेला ढाका टोपी लगाउँछन्, आवश्यक पर्दा धोती र कुर्ता पनि लाउन पछि पर्दैनन्। उनीहरू कसैका स्थायी मित्र वा शत्रु हुँदैनन्; जहाँ स्वार्थ मिल्छ, त्यहीँ जुट्छन्, फुट्छन् र गुटबन्दी गर्छन्। आफ्नो स्वार्थपूर्तिका लागि अधिकारको नाममा दंगा गराउन वा सत्तासँग मोलमोलाइ गर्न किञ्चित हिचकिचाउँदैनन्।
खण्ड २: श्रीकृष्णको नेतृत्व दर्शन – नेता छान्ने कालातीत मापदण्ड
जब आधुनिक सिद्धान्तहरू भ्रमित हुन्छन्, तब प्राचीन दर्शनले बाटो देखाउँछ। श्रीकृष्णको नेतृत्व दर्शनले हामीलाई नेताको मूल्यांकन गर्ने तीन महत्वपूर्ण मापदण्ड दिन्छ:
१. धर्म (कर्तव्य र नैतिकता): नेताको पहिलो धर्म राष्ट्र र जनताप्रतिको कर्तव्य हो। के उम्मेदवारले आफ्नो निजी स्वार्थभन्दा माथि उठेर समाजको हितमा काम गरिरहेको छ? उसको नीति र नियत के छ? श्रीकृष्णले भनेझैँ, धर्मको मार्गमा हिँड्ने शासकले मात्र प्रजाको कल्याण गर्न सक्छ।
२. कर्म (विगतका कार्यहरू): कुनै पनि व्यक्तिको भविष्य उसको विगतको कर्मले निर्धारण गर्छ। हामीले नेताको भाषण होइन, उसको विगतको काम हेर्नुपर्छ।
* वर्षौंदेखि नबनेको १० कि.मी. सडक, त्यो नेताको ‘कर्म’ को प्रत्यक्ष प्रमाण हो।
* कुलोविनाको सडक र पुस्तकालयविनाको विद्यालय बनाउनेहरू, उनीहरूको कर्मले नै उनीहरूको असफलता बोलिरहेको छ।
* जुन पार्टी र नेताले १०० वर्षमा १०० कि.मी. सडक दुरुस्त गर्न सकेनन्, उनीहरूबाट भविष्यमा के अपेक्षा गर्ने?
३. निष्काम कर्म (फलको आशाविनाको कर्म): साँचो नेता त्यो हो, जसले राजनीतिलाई जीविकोपार्जनको पेशा होइन, सेवाको माध्यम बनाउँछ। श्रीकृष्णको ‘निष्काम कर्म’ को दर्शनअनुसार, उसले फल (पद, शक्ति, सम्पत्ति) को आशा नगरी केवल आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्छ। तर हाम्रा नेताहरू ५ वर्षको एक कार्यकालमा चित्त बुझाउँदैनन्। पदमा टाँसिइरहन मरिहत्ते गर्छन् र नसके आफ्नो परिवार (छोरा, बुहारी, श्रीमती) लाई सिंहासन सुम्पेर जान्छन्। यो प्रवृत्तिले लोकतन्त्रलाई नै ‘प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी’ मा परिणत गरेको छ।
खण्ड ३: मतदाताको दुविधा र व्यावहारिक लिटमस टेस्ट
सिद्धान्त र दर्शनका कुरा एकातिर छन्, तर हाम्रो यथार्थ फरक छ। हाम्रो अगाडि हिलाम्मे र धुलाम्मे बाटो छ; महँगो निजी विद्यालयमा बच्चा पढाउनुको बाध्यता छ; र १० रुपैयाँमा बेच्न नसकेको तरकारी बजारमा १०० रुपैयाँमा किन्नुको पीडा छ। यस्तो अवस्थामा हामी कसरी सही निर्णय लिने?
एउटा सरल तर शक्तिशाली मापदण्ड छ: नजिकको सम्बन्धको परीक्षण।
जति टाढा देखियो, उति कन्फ्युजन हुन्छ। नजिकबाट हेर्नुहोस्। जुन व्यक्तिले आफ्नै छिमेकी, आफ्नै समाजको विश्वास जित्न सकेको छैन, उसले सिङ्गो राष्ट्रको विश्वास कसरी जित्ला? जसको आफ्नै छरछिमेकसँग मधुर सम्बन्ध छैन, त्यो व्यक्तिमा नेतृत्वको आधारभूत गुण—मानिसलाई जोड्ने क्षमता—को अभाव छ भन्ने बुझ्नुपर्छ।
निष्कर्ष: तपाईंको मत – एक पवित्र दान
लोकतन्त्र संसारकै सर्वोत्कृष्ट शासन व्यवस्था हो, जहाँ जनताले विना हिंसा, मतको शक्तिले शासक फेर्न सक्छन्। तर यसको सफलता तब मात्र सम्भव छ, जब मतदाताले आफ्नो मतको मूल्य बुझ्छ।
तपाईंको एउटा भोट केवल एक व्यक्तिलाई जिताउने माध्यम होइन; यो तपाईंले आउने पिँढीलाई कस्तो समाज हस्तान्तरण गर्न चाहनुहुन्छ भन्ने निर्णय हो। यो क्षणिक लोभ (मासुभात, पेट्रोल खर्च) र दीर्घकालीन हितबीचको छनोट हो। यो तपाईंको ‘कर्म’ हो, जसको फल तपाईं, तपाईंको समाज र देशले भोग्नेछ।
तसर्थ, यस पटक मतदान गर्दा पार्टी, नाता वा क्षणिक प्रलोभनमा नफसौं। श्रीकृष्णले भनेझैँ, उम्मेदवारको ‘धर्म’ र ‘कर्म’ लाई हेरौं। उसको नियत र विगतको कार्यसम्पादनलाई जाँचौं। र, आफ्नो अमूल्य मतलाई एक पवित्र ‘दान’ को रूपमा यस्तो व्यक्तिलाई अर्पण गरौं, जसले राजनीतिलाई सेवा ठान्छ र आउने सन्ततिको लागि सुन्दर भविष्य निर्माण गर्ने भिजन राख्छ।
#Politics #राजनीति
Comments
Post a Comment