Posts

धरातल र नेतृत्व: 'क्षणिक अहङ्कार' कि 'स्थायी गरिमा' ?

-
व्यावसायिक र व्यक्तिगत जीवनको दौडमा सफलता प्राप्त गर्नु हरेक व्यक्तिको नैसर्गिक लक्ष्य हो। तर, सफलताको उचाइमा पुग्दै गर्दा हाम्रो व्यवहार कुन दिशातिर उन्मुख छ भन्ने कुराले हाम्रो भविष्यको स्थायित्व निर्धारण गर्छ। नेपाली समाजमा प्रचलित एउटा गहिरो बिम्ब छ— "टुप्पोबाट पलाएको मान्छे" । यसको अर्थ हो: जग, संस्कार र संघर्षको धरातललाई भुलेर अचानक प्राप्त पद, पैसा वा प्रतिष्ठाका कारण अहङ्कारमा लिप्त हुने प्रवृत्ति। एउटा परिपक्व व्यावसायिक व्यक्ति (Professional) र दूरदर्शी नेता बन्नका लागि समय-समयमा आफ्नो आचरणको समीक्षा (Behavioral Audit) गर्नु अपरिहार्य हुन्छ। आत्म-मूल्याङ्कन: अहङ्कारका व्यावसायिक सूचकहरू व्यावसायिक क्षेत्रमा "धरातल गुमाउँदै गएको" व्यक्तिमा निम्न चरित्रहरू देखा पर्न थाल्छन्, जसलाई समयमै पहिचान गरी सुधार्नु आवश्यक छ: बौद्धिक संकुचन: आफूलाई मात्र सर्वज्ञाता ठान्नु र सहकर्मी वा मातहतका कर्मचारीहरूको रचनात्मक सल्लाहलाई पूर्णतः उपेक्षा गर्नु। अल्पकालीन उपलब्धिमा उन्माद: सानो व्यावसायिक सफलता वा पदोन्नति हुनासाथ अहङ्कार प्रदर्शन गर्नु र संस्थागत मूल्य मान्यतालाई...
Post a Comment
Read more

अपूरो चाहना: ईश्वरको इन्कार कि एउटा अदृश्य उपहार?

-
हाम्रो जीवनमा कतिपय यस्ता मोडहरू आउँछन्, जहाँ हामीले निक्कै मेहनत गरेर चाहेको कुरा पनि प्राप्त हुँदैन। यस्तो बेला मनमा एउटै प्रश्न उठ्छ— "मैले नै किन पाइनँ?" तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ? हाम्रो 'अधुरो चाहना' नै हाम्रो जीवनको सबैभन्दा ठूलो 'सुरक्षा कवच' हुन सक्छ। किन पुरा हुँदैनन् हाम्रा सबै चाहना? एउटा सन्तुलित दृष्टिकोणबाट हेर्दा यसका तीनवटा मुख्य पाटा छन्: विधि र पात्रताको प्रश्न: कहिलेकाहीँ हाम्रो गन्तव्य त सही हुन्छ, तर हिँड्ने बाटो वा समय सही हुँदैन। एउटा काँचो फललाई जबरजस्ती टिप्दा त्यसले स्वाद दिँदैन। अधुरोपनले हामीलाई आफ्नो क्षमता पुनरावलोकन गर्ने र थप 'योग्य' बन्ने अवसर दिन्छ। ब्रह्माण्डको सुरक्षा प्रणाली: एउटा सानो बच्चाले बलिरहेको आगो समात्न खोज्छ, तर आमाले रोक्नुहुन्छ। बच्चा रुन्छ, उसलाई लाग्छ आमाले उसको 'चाहना' पुरा गरिदिनुभएन। तर आमालाई थाहा छ, त्यो चाहना पुरा हुनु भनेको हात डढ्नु हो। ईश्वरले पनि हामीलाई त्यसरी नै कतिपय कुराबाट जोगाइरहनुभएको हुन्छ। अहंकारको विसर्जन: सफलताले प्रायः मान्छेमा अहंकार भर्छ, तर असफलताले मान्छे...
Post a Comment
Read more

किन मैले हात मिलाउन छोडेर 'नमस्कार' रोजेँ: एउटा वैज्ञानिक र आध्यात्मिक यात्रा

-
१. प्रस्तावना "सकेसम्म मैले कसैसँग पनि हात मिलाउँदिन।" सुन्दा धेरैलाई यो भनाइ अलि रुखो वा अनौठो लाग्न सक्छ, तर यो मेरो जीवनको एउटा सचेत र अर्थपूर्ण निर्णय हो। जब म भेटघाटमा हात मिलाउनु (Handshake) को सट्टा आफ्ना दुई हत्केला जोडेर 'नमस्कार' गर्छु, सुरुमा मानिसहरू अक्मकिन्छन्। कतिपयलाई त उनीहरूको आत्मीयतालाई बेवास्ता गरेको वा पश्चिमा संस्कारको अपमान गरेको जस्तो पनि लाग्न सक्छ। तर, जब यस 'कन्ट्याक्टलेस' अभिवादनको पछाडि लुकेको वैज्ञानिक र आध्यात्मिक रहस्य खुल्छ, तब मानिसहरू हाम्रो प्राचीन पूर्वीय संस्कारको गहिराइ देखेर मन्त्रमुग्ध हुन्छन्। यो लेखले परम्परागत संस्कार कसरी आधुनिक विज्ञान र सूक्ष्म ऊर्जाको शुद्धीकरणसँग जोडिएको छ भन्ने यात्रालाई प्रष्ट पार्नेछ। २. भौतिक स्वच्छता र कीटाणुको संक्रमण (Hygiene and Germs) हाम्रो शरीरमा हातहरू यस्ता अंग हुन्, जसले दिनभरि अनगिन्ती सतह र दूषित वस्तुहरू स्पर्श गर्छन्। एकपटक एउटा विशेष कार्यक्रममा मैले एकजना अमेरिकन मित्रसँग हात मिलाउनुको सट्टा नमस्कार गर्दा उनी सुरुमा अलि हच्किए। जब उनले यसको कारण सोधे, मैले निकै सरल ढंगले स...
Post a Comment
Read more

ईश्वरीय योजना र देवदूतको हाँसो: जीवनका ३ अनौठा रहस्यहरू

-
हामी मानिसहरू सधैं भविष्यको चिन्तामा पिरोलिएका हुन्छौँ। जब जीवनमा हाम्रो योजना अनुरूप फल मिल्दैन, तब हामी दुःखी हुन्छौँ र नियतिलाई सराप्न थाल्छौँ। तर के हामीले कहिल्यै सोचेका छौँ कि हाम्रो सीमित दृष्टिले जसलाई 'विपत्ति' देखिरहेको छ, त्यो वास्तवमा एउटा ठूलो 'आशिर्वाद' को सुरुवात हुन सक्छ? "डिभाइन डिजाइन एन्ड द एन्जल्स लाफ्टर" (Divine Design and the Angel's Laughter) को कथाले एउटा देवदूतको माध्यमबाट जीवनका ती रहस्यहरू उजागर गर्छ, जुन हाम्रो मानवीय अहंकार र अज्ञानताभन्दा धेरै माथि छन्। १. हाम्रो सीमित दृष्टि र अदृश्य आशिर्वाद (Our Limited Vision and Unseen Blessings) कथामा एउटा देवदूतले ईश्वरीय विधानमाथि प्रश्न उठाएका कारण 'दिव्य दण्ड' स्वरूप पृथ्वीमा आउनुपर्छ। उनलाई एउटा गरीब चमार (जुत्ता सिलाउने व्यक्ति) ले आश्रय दिन्छ। जब चमारले आफ्ना छोराछोरीका लागि कपडा किन्न राखेको पैसाले एउटा अपरिचित र ठिठुरिरहेको मानिस (देवदूत) लाई लुगा किनेर घर ल्याउँछ, तब उसकी श्रीमती क्रोधले पागल हुन्छिन्। उनी आफ्नो अभाव देखेर चिच्याउँछिन्, तर त्यही बेला देवदूत पहिलो पटक आफ...
Post a Comment
Read more

कर्मको विज्ञान: तपाईँको वर्तमानले कसरी भविष्यको निर्माण गर्छ?

-
१. परिचय: भविष्यको चिन्ता कि वर्तमानको सुधार? धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो भविष्य कस्तो होला भन्ने चिन्ता र ऊहापोहमा अल्झिएका हुन्छन्। तर, एउटा गहिरो प्रश्न मननयोग्य छ—"भोलिको चिन्ता किन गर्ने?" वास्तवमा हाम्रो भविष्य कुनै अज्ञात शक्तिले लेखिदिने कथा होइन, यो त हाम्रै आजका कार्यहरूको प्रतिध्वनि हो। यदि वर्तमानलाई एउटा 'बीउ' मान्ने हो भने, भविष्य त्यही बीउबाट अंकुरित हुने 'बिरुवा' हो। यदि आजको बीउ नै दोषपूर्ण छ भने, भोलि त्यसबाट फलदायी वृक्षको आशा गर्नु निरर्थक हुन्छ। त्यसैले, सुन्दर भविष्यको निर्माण गर्ने एक मात्र उपाय भनेको वर्तमानको क्षणलाई सचेत भई सुधार्नु नै हो। २. आजको बीउ नै भोलिको बिरुवा हो हाम्रो जीवनमा हामीले गर्ने हरेक सानो कार्य र सोचको एउटा निश्चित र अटल परिणाम हुन्छ। यसलाई बुझ्न कर्मको नियमलाई बुझ्न जरुरी छ। कर्मको यो विज्ञान प्रकृतिका अन्य भौतिक नियमहरू जस्तै शाश्वत छ: जसरी आगोको स्वभाव ताप दिनु हो र पानीको स्वभाव सधैँ तलतिर बग्नु हो, त्यसरी नै हाम्रा शुभ विचार र शुभ कर्मले अनिवार्य रूपमा शुभ परिणाम नै निम्त्याउँछन्। हामीभित्रको त्यो 'मौन द्रष्टा...
Post a Comment
Read more

मृत्युमा विजय: रमण महर्षिको जीवनबाट प्राप्त ४ आश्चर्यजनक जीवन-बोध

-
मृत्यु एउटा यस्तो अपरिहार्य सत्य हो, जसको नाम सुन्नासाथ मानिसको मनमा गहिरो भय उत्पन्न हुन्छ। संसारमा प्रायः सबै मानिस मृत्युबाट टाढा भाग्न चाहन्छन्। तर, अध्यात्मको इतिहासमा एकजना यस्ता महापुरुष थिए, जसले मृत्युलाई शत्रु मानेर भाग्नुको सट्टा त्यसको आँखामा आँखा जुधाएर साक्षात्कार गरे र त्यसैको माध्यमबाट 'अमृत' को अनुभव गरे। उनी थिए— १७-१८ वर्षका किशोर रमण, जो पछि गएर 'रमण महर्षि' का नामले विश्वविख्यात भए। सत्यको खोजीमा घर छोडेर हिँडेका ती किशोर भोक, तिर्खा र थकानले व्याकुल भएर एउटा मन्दिरमा पुगेका थिए। धेरै दिनको हिँडाइले गर्दा उनका खुट्टामा ठेलाहरू उठेका थिए। शरीर शिथिल थियो र प्राण त्याग हुन लागेको जस्तो आभास हुन्थ्यो। सामान्य मानिस यस्तो अवस्थामा अत्तालिन्छन्, तर रमणले जे गरे, त्यो नै उनको जीवनको 'निर्विकल्प क्रान्ति' बन्यो। उनले मृत्युलाई भागेर होइन, जागेर हेर्ने निर्णय गरे। रमण महर्षिको यो अनौठो अनुभवबाट हामीले सिक्न सक्ने ४ महत्वपूर्ण जीवन-बोधहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ: १. तथाता (Total Acceptance) — मृत्युलाई 'प्रसाद' को रूपमा स्वीकार्नु जब मृत्यु अग...
Post a Comment
Read more

शीर्षक: राजस्वको लोभ कि नागरिकको लास? सरकार, धुवाँको व्यापार बन्द गर!

-
हामी यस्तो देशमा छौँ जहाँ सरकार एकातिर "स्वच्छ र स्वस्थ नेपाल" को कसम खान्छ, तर अर्कोतिर नागरिकको फोक्सो डढाएर उठ्ने 'राजस्व' को हिसाब किताब गर्छ। जनकपुर चुरोट कारखाना पुनः सञ्चालन गर्ने बहस होस् वा गुटखा उद्योगलाई दिइएको प्रश्रय, यी सबै हाम्रो राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीतिमाथिका क्रुर ठट्टा हुन्। १. 'सेकेन्ड ह्यान्ड स्मोकिङ': नपिउनेलाई झन् ठूलो सजाय धुम्रपान नगर्ने व्यक्तिले जब अरूले उडाएको धुवाँ फेर्छ, उसले आफूलाई थाहै नपाई 'मन्द विष' सेवन गरिरहेको हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को तथ्य पत्रअनुसार: विश्वमा हरेक वर्ष ८० लाख मानिसको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनबाट हुन्छ। डरलाग्दो तथ्य त यो छ कि, तीमध्ये १३ लाख त त्यस्ता निर्दोष मानिस छन् जसले कहिल्यै चुरोट पिएनन्, तर अरूले उडाएको धुवाँ (Passive Smoking) का कारण ज्यान गुमाए। चुरोटको धुवाँमा ७,००० भन्दा बढी रसायन हुन्छन्, जसमध्ये कम्तीमा २५० वटा स्वास्थ्यका लागि घातक छन् र ६९ वटाले सिधै क्यान्सर गराउँछन्। जब कोही सार्वजनिक स्थलमा चुरोट पिउँछ, उसले आफ्नो मात्र होइन, छेउमा बसेको बालक, गर्भवती महिला...
Post a Comment
Read more