Binod Yadav

सन्तान र अभिभावकको सम्बन्ध एउटा यस्तो पवित्र धागो हो, जसले दुई पुस्तालाई मात्र जोड्दैन, बरु जीवनलाई पूर्णता र सार्थकता प्रदान गर्दछ। एउटा बुवाको त्याग र छोराको कर्तव्य जब एउटै बाटोमा भेटिन्छन्, तब घर एउटा मन्दिर र जीवन एउटा सुन्दर यात्रा बन्न पुग्छ। बुवा: एउटा विशाल वटवृक्ष र पहिलो पथप्रदर्शक बुवा हुनु भनेको केवल घरको छानो हुनु मात्र होइन, बरु सन्तानको जीवनमा भविष्यको बलियो आधार खडा गर्नु हो। एउटा असल बुवा त्यो हो, जसले आफ्ना सन्तानमा केवल आफ्नो प्रतिविम्ब मात्र खोज्दैन, बरु उनीहरूलाई आफ्नै खुट्टामा उभिने साहस र संस्कार दिन्छ। आदर्श र आचरण: छोराका लागि बुवा पहिलो नायक हुन्। त्यसैले, उसलाई उपदेश दिएर होइन, आफ्नो सत्कर्म र इमानदारिताबाट जीवनको पाठ सिकाउनुहोस्। विश्वासको छहारी: सन्तानलाई संसारको सबैभन्दा ठूलो भरोसा तपाईंको काँधमा मिल्नुपर्छ। उनीहरूका साना सपनालाई पखेटा दिनुहोस् र असफलतामा पनि बलियो शक्ति बनेर उभिनुहोस्। निस्वार्थ प्रेम: सन्तानलाई सर्तबिना माया गर्नुहोस्। जब उनीहरूले तपाईंको प्रेममा निस्वार्थता देख्छन्, तब उनीहरू आफैँ परिवारको गौरव र पहिचान बन्न प्रेरित हुन्छन्। छोरा: ए...

हाम्रो भान्सामा टुसा उमार्न भिजाइएका गेडागुडीले कहिलेकाहीँ जीवनको निकै गहिरो सत्य उजागर गरिदिन्छन्। सबै दानालाई एउटै भाँडोमा, एउटै तापक्रममा र उत्ति नै समयका लागि भिजाइन्छ। भोलिपल्ट हेर्दा अधिकांश दानाहरू कमलो भएर टुसाइसकेका हुन्छन्, तर त्यहीँ बीचमा केही यस्ता दाना भेटिन्छन् जो ढुङ्गाजस्तै कडा रहिरहन्छन्। न ती भिज्छन्, न ती उम्रिन्छन्। चलाउँदा पनि ढुङ्गा ठोकिए झैँ कर्कस आवाज निकाल्छन्। यी अनुत्पादक दानाहरूलाई गाउँघरतिर 'ठिमाहा' भन्ने गरिन्छ। झट्ट हेर्दा अरू दानाजस्तै देखिने, तर परिस्थिति (पानी र समय) पाउँदा पनि आफूलाई बदल्न नसक्ने। यही 'ठिमाहा' स्वभाव आजको मानवीय सम्बन्धमा पनि ऐंजेरु जस्तै पलाएको छ। कोमलता नै उत्पादकत्व हो प्रकृतिको एउटा शाश्वत नियम छ— नयाँ जीवनको सुरुवात सधैँ कोमलताबाट हुन्छ। एउटा जुरो उम्रिनु छ भने दाना पहिले कमलो हुनैपर्छ। जो कठोर रहिरहन्छ, उसले कहिल्यै फल दिन सक्दैन। मानवीय सम्बन्धमा यो कोमलताको अर्थ हो— लचकता, इमानदारी र भावनाको कदर। जसरी पानीमा भिजेपछि असल दानाले आफ्नो बाहिरी कडापन त्यागेर भित्रको जीवनलाई बाहिर निकाल्छ, त्यसरी नै असल मान्छेले अप्ठ...

आजको युग प्रविधिको युग हो। हाम्रा हातहरू किताबका पाना पल्टाउन छाडेर स्क्रिन स्क्रोल गर्न व्यस्त छन्। नेपाल सरकारको 'डिजिटलाइजेशन नीति' र सबै शिक्षण सामग्रीलाई ग्याजेटमा आधारित बनाउने योजना समय सान्दर्भिक अवश्य देखिन्छ। तर, यो आधुनिकताको दौडमा हामीले कतै शिक्षाको वास्तविक गहिराइ र मानवीय संवेदना त गुमाउँदै छैनौं? यो एउटा गम्भीर प्रश्न बनेर खडा भएको छ। डिजिटल सिकाइ र खुम्चिँदो ध्यान (Attention Span) भर्खरै गरिएका विभिन्न शोध र अध्ययनहरूले एउटा डरलाग्दो तथ्य बाहिर ल्याएका छन्— डिजिटल माध्यममा मात्र अभ्यस्त विद्यार्थीहरूको सोच र ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता (Attention Span) एकदमै छोटो हुँदै गएको छ। डिजिटल प्लेटफर्मबाट प्रशिक्षित बालबालिकाहरू: कुनै पनि विषयमा लामो र गम्भीर लेखहरू लेख्न संघर्ष गरिरहेका छन्। पढेका कुराहरू लामो समयसम्म स्मरण गर्न कठिन महसुस गरिरहेका छन्। रचनात्मक र मौलिक लेखनभन्दा 'कट-पेस्ट' संस्कृतिमा रमाउन थालेका छन्। प्रकृति, स्पर्श र सिकाइको पुराना दिन वास्तविक र प्रभावकारी सिकाइ ग्याजेटको उज्यालोमा मात्र सम्भव छैन। अनुसन्धानहरूले पुष्टि गरिसकेका छन् कि: हा...

 १. पृष्ठभूमि र मन्थन हामीमध्ये धेरैजना हरदम व्यस्त देखिन्छौँ, तैपनि दिनको अन्त्यमा उपलब्धि भने शून्यप्रायः हुन्छ। के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ—संसारको सबैभन्दा बहुमूल्य पुँजी 'समय' आफ्नो हातमा हुँदाहुँदै पनि हामी किन लक्ष्यहीन भौतारिरहेका हुन्छौँ? हामी आफ्नो भौतिक सम्पत्तिको रक्षा गर्न घरमा ताल्चा लगाउँछौँ, सीसीटीभी क्यामेरा जोड्छौँ र बाहिरी चोरबाट सतर्क रहन्छौँ। तर विडम्बना, हामीले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो ढुकुटी अर्थात् 'समय' को सुरक्षा गर्न भने बिर्सिरहेका छौँ। यो ढुकुटी कुनै बाहिरी व्यक्तिले होइन, हाम्रै आफ्नै मनले 'अदृश्य चोर' बनेर लुटेर लगिरहेको छ। २. समय: शिखर पुर्‍याउने वा धराम खसाल्ने शक्ति समय केवल घडीको सुइको चाल मात्र होइन, यो त हाम्रो जीवनको वास्तविक अस्तित्व र पुरुषार्थको आधार हो। जसले समयको पदचापलाई चिन्न सक्छ र यसको कदर गर्छ, उसलाई समयले सफलताको सर्वोच्च शिखरमा पुर्‍याउँछ। तर, जसले समयको यो अदृश्य शक्तिलाई बेवास्ता गर्छ, उसलाई समयले नै शिखरबाट धराम खसालेर समाजमा एउटा अनुपयोगी र अर्थहीन पात्रको रूपमा सीमित गरिदिन्छ। समयको गम्भीरता र यसको सर्...

आजको डिजिटल र भूमण्डलीकृत युगमा शिक्षाको परिभाषा बदलिएको छ। अब विद्यालय केवल किताबी ज्ञान घोकाउने ठाउँ मात्र रहेन। त्यसैले हाम्रा शिक्षक, विद्यार्थी र नीति निर्माताहरूले शिक्षकलाई हेर्ने परम्परागत दृष्टिकोणमा आमूल परिवर्तन गर्न जरुरी भइसकेको छ। १. नीति निर्माताहरूलाई: पुरानो मापदण्ड बदल्ने बेला भयो लामो समयदेखि हामीले शैक्षिक प्रमाणपत्र र मार्कसिटका आधारमा मात्र शिक्षक छनोट गर्दै आएका छौँ। नीति निर्माताहरूले अब बुझ्नैपर्छ: बहुआयामिक सीप (Multi-talented): शिक्षक केवल एउटा विषयको ज्ञाता भएर पुग्दैन। नृत्य, गायन, अभिनय वा कलात्मक प्रस्तुति भएका शिक्षकले कक्षाकोठालाई बढी जीवन्त बनाउन सक्छन्। शारीरिक र मानसिक सन्तुलन: खेलकुद, योग, ध्यान, र विपश्यना (Vipassana) जस्ता अभ्यासमा लागेका व्यक्तिहरूलाई शिक्षण सेवामा आकर्षित गर्नुपर्छ। यसले विद्यालयमा सकारात्मक ऊर्जा प्रवाह गर्छ। २. शिक्षकहरूलाई: केवल 'प्रवक्ता' होइन, 'रोल मोडल' बन्नुहोस् शिक्षक समाजको ऐना हो। आजका शिक्षकहरूले आफ्नो भूमिकालाई कक्षाकोठाको चार पर्खालभन्दा बाहिर सोच्न जरुरी छ: प्रविधि मैत्री (IT & Tech Friendly):...

  "एउटा गाउँमा धेरै गरिबी (१) थियो, जसले गर्दा मानिसहरू भोका (२) थिए। उनीहरूको स्वास्थ्य (३) बिग्रियो, त्यसैले उनीहरूले शिक्षा (४) पाउन सकेनन्। विशेषगरी महिला र पुरुषबीच (५) ठुलो भेदभाव थियो। गाउँलेहरू मिलेर पहिला पानी र सफाइ (६) को व्यवस्था गरे र घरघरमा बिजुली/ऊर्जा (७) बाले। जब बिजुली आयो, मानिसहरूले काम (८) पाए र गाउँमा उद्योग (९) खुल्यो। यसले गर्दा धनी-गरिबबीचको असमानता (१०) घट्यो र गाउँ एउटा सुन्दर सहर (११) बन्यो। सहर बनेपछि उनीहरूले जे पायो त्यही नखाएर सन्तुलित उपभोग (१२) गर्न थाले। तर बढ्दो उद्योगले जलवायु (१३) बिगार्न थाल्यो, त्यसैले उनीहरूले पानीमुनिका माछा (१४) र जमिनमाथिका जनावर (१५) जोगाउने अभियान चलाए। अन्ततः गाउँमा शान्ति र न्याय (१६) छायो र यो सबै काम सबैको साझेदारी (१७) बाट सफल भयो।" दिगो विकासका १७ लक्ष्यहरू १. No Poverty (गरिबीको अन्त्य): केवल गाँस र बास मात्र होइन, व्यक्तिलाई स्वावलम्बी र आत्मसम्मानयुक्त बनाउनु यसको मर्म हो। २. Zero Hunger (शून्य भोकमरी): भोकमरी अन्त्य गरी खाद्य सुरक्षा र उन्नत पोषण सुनिश्चित गर्दै दिगो कृषिलाई प्रवद्र्धन...