Binod Yadav

मृत्यु एउटा यस्तो अपरिहार्य सत्य हो, जसको नाम सुन्नासाथ मानिसको मनमा गहिरो भय उत्पन्न हुन्छ। संसारमा प्रायः सबै मानिस मृत्युबाट टाढा भाग्न चाहन्छन्। तर, अध्यात्मको इतिहासमा एकजना यस्ता महापुरुष थिए, जसले मृत्युलाई शत्रु मानेर भाग्नुको सट्टा त्यसको आँखामा आँखा जुधाएर साक्षात्कार गरे र त्यसैको माध्यमबाट 'अमृत' को अनुभव गरे। उनी थिए— १७-१८ वर्षका किशोर रमण, जो पछि गएर 'रमण महर्षि' का नामले विश्वविख्यात भए। सत्यको खोजीमा घर छोडेर हिँडेका ती किशोर भोक, तिर्खा र थकानले व्याकुल भएर एउटा मन्दिरमा पुगेका थिए। धेरै दिनको हिँडाइले गर्दा उनका खुट्टामा ठेलाहरू उठेका थिए। शरीर शिथिल थियो र प्राण त्याग हुन लागेको जस्तो आभास हुन्थ्यो। सामान्य मानिस यस्तो अवस्थामा अत्तालिन्छन्, तर रमणले जे गरे, त्यो नै उनको जीवनको 'निर्विकल्प क्रान्ति' बन्यो। उनले मृत्युलाई भागेर होइन, जागेर हेर्ने निर्णय गरे। रमण महर्षिको यो अनौठो अनुभवबाट हामीले सिक्न सक्ने ४ महत्वपूर्ण जीवन-बोधहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ: १. तथाता (Total Acceptance) — मृत्युलाई 'प्रसाद' को रूपमा स्वीकार्नु जब मृत्यु अग...

हामी यस्तो देशमा छौँ जहाँ सरकार एकातिर "स्वच्छ र स्वस्थ नेपाल" को कसम खान्छ, तर अर्कोतिर नागरिकको फोक्सो डढाएर उठ्ने 'राजस्व' को हिसाब किताब गर्छ। जनकपुर चुरोट कारखाना पुनः सञ्चालन गर्ने बहस होस् वा गुटखा उद्योगलाई दिइएको प्रश्रय, यी सबै हाम्रो राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीतिमाथिका क्रुर ठट्टा हुन्। १. 'सेकेन्ड ह्यान्ड स्मोकिङ': नपिउनेलाई झन् ठूलो सजाय धुम्रपान नगर्ने व्यक्तिले जब अरूले उडाएको धुवाँ फेर्छ, उसले आफूलाई थाहै नपाई 'मन्द विष' सेवन गरिरहेको हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को तथ्य पत्रअनुसार: विश्वमा हरेक वर्ष ८० लाख मानिसको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनबाट हुन्छ। डरलाग्दो तथ्य त यो छ कि, तीमध्ये १३ लाख त त्यस्ता निर्दोष मानिस छन् जसले कहिल्यै चुरोट पिएनन्, तर अरूले उडाएको धुवाँ (Passive Smoking) का कारण ज्यान गुमाए। चुरोटको धुवाँमा ७,००० भन्दा बढी रसायन हुन्छन्, जसमध्ये कम्तीमा २५० वटा स्वास्थ्यका लागि घातक छन् र ६९ वटाले सिधै क्यान्सर गराउँछन्। जब कोही सार्वजनिक स्थलमा चुरोट पिउँछ, उसले आफ्नो मात्र होइन, छेउमा बसेको बालक, गर्भवती महिला...

धेरै नेपालीहरूका लागि बीमा भन्नाले "भविष्यमा एकमुष्ट पैसा फिर्ता आउने माध्यम" भन्ने बुझिन्छ। तर, बीमाको वास्तविक अर्थ 'लगानी' मात्र होइन, यो त 'आर्थिक जोखिमको व्यवस्थापन' हो। बीमा गर्दा झुक्किने साधारण मानिसहरूका लागि यहाँ केही स्पष्ट र महत्वपूर्ण जानकारीहरू प्रस्तुत गरिएको छ। १. म्यादी जीवन बीमा (Term Insurance): केवल सुरक्षाको लागि 🛡️ म्यादी बीमालाई धेरैले "पैसा डुब्ने" बीमाको रूपमा हेर्छन्, तर यो बुझाइ गलत छ। यो त तपाईँको अनुपस्थितिमा परिवारलाई आर्थिक रूपमा रोडमा आउन नदिने एउटा बलियो खम्बा हो। किन गर्ने? थोरै पैसामा धेरै करोडको सुरक्षा पाइन्छ। उदाहरणका लागि, वार्षिक १०-१५ हजार खर्च गर्दा ५० लाख वा १ करोड सम्मको जोखिम बहन हुन सक्छ। कसका लागि? जो व्यक्ति घरको मुख्य कमाउने सदस्य हुनुहुन्छ र जसको नाममा ऋण (Home/Auto Loan) छ। फाइदा: प्रिमियम एकदमै कम हुन्छ र बीमा रकम (Sum Assured) धेरै ठूलो हुन्छ। २. सावधिक जीवन बीमा (Endowment Plan): बचत र सुरक्षाको सम्मिश्रण 💰 नेपालमा सबैभन्दा बढी रुचाइने बीमा यही हो। यसमा तपाईँले तिरेको पैसा सुरक्षित रहन्छ र अव...

सन्तान र अभिभावकको सम्बन्ध एउटा यस्तो पवित्र धागो हो, जसले दुई पुस्तालाई मात्र जोड्दैन, बरु जीवनलाई पूर्णता र सार्थकता प्रदान गर्दछ। एउटा बुवाको त्याग र छोराको कर्तव्य जब एउटै बाटोमा भेटिन्छन्, तब घर एउटा मन्दिर र जीवन एउटा सुन्दर यात्रा बन्न पुग्छ। बुवा: एउटा विशाल वटवृक्ष र पहिलो पथप्रदर्शक बुवा हुनु भनेको केवल घरको छानो हुनु मात्र होइन, बरु सन्तानको जीवनमा भविष्यको बलियो आधार खडा गर्नु हो। एउटा असल बुवा त्यो हो, जसले आफ्ना सन्तानमा केवल आफ्नो प्रतिविम्ब मात्र खोज्दैन, बरु उनीहरूलाई आफ्नै खुट्टामा उभिने साहस र संस्कार दिन्छ। आदर्श र आचरण: छोराका लागि बुवा पहिलो नायक हुन्। त्यसैले, उसलाई उपदेश दिएर होइन, आफ्नो सत्कर्म र इमानदारिताबाट जीवनको पाठ सिकाउनुहोस्। विश्वासको छहारी: सन्तानलाई संसारको सबैभन्दा ठूलो भरोसा तपाईंको काँधमा मिल्नुपर्छ। उनीहरूका साना सपनालाई पखेटा दिनुहोस् र असफलतामा पनि बलियो शक्ति बनेर उभिनुहोस्। निस्वार्थ प्रेम: सन्तानलाई सर्तबिना माया गर्नुहोस्। जब उनीहरूले तपाईंको प्रेममा निस्वार्थता देख्छन्, तब उनीहरू आफैँ परिवारको गौरव र पहिचान बन्न प्रेरित हुन्छन्। छोरा: ए...

हाम्रो भान्सामा टुसा उमार्न भिजाइएका गेडागुडीले कहिलेकाहीँ जीवनको निकै गहिरो सत्य उजागर गरिदिन्छन्। सबै दानालाई एउटै भाँडोमा, एउटै तापक्रममा र उत्ति नै समयका लागि भिजाइन्छ। भोलिपल्ट हेर्दा अधिकांश दानाहरू कमलो भएर टुसाइसकेका हुन्छन्, तर त्यहीँ बीचमा केही यस्ता दाना भेटिन्छन् जो ढुङ्गाजस्तै कडा रहिरहन्छन्। न ती भिज्छन्, न ती उम्रिन्छन्। चलाउँदा पनि ढुङ्गा ठोकिए झैँ कर्कस आवाज निकाल्छन्। यी अनुत्पादक दानाहरूलाई गाउँघरतिर 'ठिमाहा' भन्ने गरिन्छ। झट्ट हेर्दा अरू दानाजस्तै देखिने, तर परिस्थिति (पानी र समय) पाउँदा पनि आफूलाई बदल्न नसक्ने। यही 'ठिमाहा' स्वभाव आजको मानवीय सम्बन्धमा पनि ऐंजेरु जस्तै पलाएको छ। कोमलता नै उत्पादकत्व हो प्रकृतिको एउटा शाश्वत नियम छ— नयाँ जीवनको सुरुवात सधैँ कोमलताबाट हुन्छ। एउटा जुरो उम्रिनु छ भने दाना पहिले कमलो हुनैपर्छ। जो कठोर रहिरहन्छ, उसले कहिल्यै फल दिन सक्दैन। मानवीय सम्बन्धमा यो कोमलताको अर्थ हो— लचकता, इमानदारी र भावनाको कदर। जसरी पानीमा भिजेपछि असल दानाले आफ्नो बाहिरी कडापन त्यागेर भित्रको जीवनलाई बाहिर निकाल्छ, त्यसरी नै असल मान्छेले अप्ठ...

आजको युग प्रविधिको युग हो। हाम्रा हातहरू किताबका पाना पल्टाउन छाडेर स्क्रिन स्क्रोल गर्न व्यस्त छन्। नेपाल सरकारको 'डिजिटलाइजेशन नीति' र सबै शिक्षण सामग्रीलाई ग्याजेटमा आधारित बनाउने योजना समय सान्दर्भिक अवश्य देखिन्छ। तर, यो आधुनिकताको दौडमा हामीले कतै शिक्षाको वास्तविक गहिराइ र मानवीय संवेदना त गुमाउँदै छैनौं? यो एउटा गम्भीर प्रश्न बनेर खडा भएको छ। डिजिटल सिकाइ र खुम्चिँदो ध्यान (Attention Span) भर्खरै गरिएका विभिन्न शोध र अध्ययनहरूले एउटा डरलाग्दो तथ्य बाहिर ल्याएका छन्— डिजिटल माध्यममा मात्र अभ्यस्त विद्यार्थीहरूको सोच र ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता (Attention Span) एकदमै छोटो हुँदै गएको छ। डिजिटल प्लेटफर्मबाट प्रशिक्षित बालबालिकाहरू: कुनै पनि विषयमा लामो र गम्भीर लेखहरू लेख्न संघर्ष गरिरहेका छन्। पढेका कुराहरू लामो समयसम्म स्मरण गर्न कठिन महसुस गरिरहेका छन्। रचनात्मक र मौलिक लेखनभन्दा 'कट-पेस्ट' संस्कृतिमा रमाउन थालेका छन्। प्रकृति, स्पर्श र सिकाइको पुराना दिन वास्तविक र प्रभावकारी सिकाइ ग्याजेटको उज्यालोमा मात्र सम्भव छैन। अनुसन्धानहरूले पुष्टि गरिसकेका छन् कि: हा...