Binod Yadav

नेपालमा धेरै युवाहरू ठूलो व्यवसाय सुरु गर्न ठूलै लगानी चाहिन्छ भन्ने सोच्छन्। तर, आज हामीले देख्ने अर्बौंका साम्राज्य खडा गर्ने यी व्यक्तिहरूको कथा अलि फरक छ। उनीहरूले कुनै महलबाट होइन, 'शून्य' बाट आफ्नो यात्रा सुरु गरेका थिए। यहाँ उनीहरूको सफलताका केही मुख्य आधारहरू र नेपालका लागि उनीहरूको योगदानबारे चर्चा गरिएको छ: १. सानो सुरुवात, ठूलो सोच (Starting Small) यी सबै सफल व्यक्तिहरूको एउटै साझा कुरा छ—उनीहरूले सानो कामबाट सुरुवात गरे। मीन बहादुर गुरुङ : कुनै समय बैंकको जागीरे रहनुभएका उहाँले सन् १९८४ मा जम्मा १२० वर्गफिटको सानो सटरबाट भाटभटेनी सुरु गर्नुभएको थियो। आज यो नेपालकै सबैभन्दा ठूलो रिटेल चेन हो। ढकाल दाजुभाइ (चन्द्र र हेमराज) : बागलुङको एउटा सामान्य परिवारमा जन्मिनुभएका उहाँहरूले एउटा सानो कोल्ड स्टोर (चिसो पसल) बाट व्यवसाय सुरु गर्नुभएको थियो। पछि रेमिट्यान्सको आवश्यकता देखेर IME को जग बसाल्नुभयो। पाठ : लगानी छैन भनेर नबस्नुहोस्। जे छ, त्यसैबाट सुरु गर्नुहोस् र बिस्तारै त्यसलाई बढाउँदै लैजानुहोस्। २. समस्या समाधान नै व्यवसाय हो (Solving a Problem) सफल उद्यमीले पैसा ...

नेपालमा हालैका वर्षहरूमा एउटा बहस निकै तातेको छ— "के स्थानीय तहको निर्वाचन गैरदलीय हुनुपर्छ?" कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित रमेश अधिकारीको लेखले पनि यसै विषयलाई जोड दिएको छ। निर्वाचनका बेला गाउँ-गाउँमा देखिने चरम राजनीतिक ध्रुवीकरण र त्यसले सामाजिक सद्भावमा पारेको खललले यो बहसलाई अझ सान्दर्भिक बनाएको छ। नेपालको वर्तमान अवस्था: 'दलतन्त्र' को छायामा स्थानीय सरकार नेपालको संविधानले स्थानीय तहलाई "दैलोको सरकार" मानेको छ। तर, व्यवहारमा यी सरकारहरू दलीय ह्वीप र राजनीतिक स्वार्थको बन्धक बनेका देखिन्छन्। अधिकारीले आफ्नो लेखमा उल्लेख गरेझैं, स्थानीय विकासमा दलभन्दा माथि उठेर "नागरिकतन्त्र" स्थापना गर्नु आजको आवश्यकता हो। दलीय प्रतिस्पर्धाले टोल-टोलमा निम्त्याएको विभाजनले विकासका एजेन्डाहरूलाई ओझेलमा पारेको छ। सिंगापुरको अनुभव: दलीय राजनीति र व्यावसायिक प्रशासनको सन्तुलन स्थानीय प्रशासनको कुरा गर्दा हामी सिंगापुरको प्रणालीलाई सन्दर्भको रूपमा लिन सक्छौं। सिंगापुरको सफलताको एउटा मुख्य कडी भनेको 'प्रशासनिक कुशलता' र 'राजनीतिक हस्तक्षेपको कमी' हो...

 १. प्रस्तावना: श्वास—विश्व र विश्वातीत बीचको सेतु हाम्रो आधुनिक जीवन 'अटो-पाइलट' मोडमा चलिरहेको एउटा यन्त्र जस्तै भएको छ। हामी दौडिरहेका छौं, तर कहाँ पुग्ने हो, थाहा छैन। यस यान्त्रिकताको बीचमा एउटा यस्तो सूक्ष्म प्रक्रिया निरन्तर चलिरहेको छ, जसले हामीलाई अस्तित्वसँग जोडेर राखेको छ—त्यो हो हाम्रो 'श्वास'। ओशोका अनुसार श्वास केवल फोक्सोको खुम्चने र फुल्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो त 'स्व' र 'विश्व' (Cosmos) बीचको एउटा जीवन्त सेतु हो। एउटा गहिरो र चुनौतीपूर्ण सत्य के छ भने—हामीले श्वास लिने होइन, श्वास आफैं चल्छ। यदि श्वास फेर्ने जिम्मेवारी हाम्रो सचेत मनलाई दिइएको भए, हामीले कुनै कुरा सोच्दा वा निदाउँदा श्वास फेर्न बिर्सने थियौं र जीवन तत्काल समाप्त हुने थियो। श्वासका दुई छोरहरू छन्: एउटा छोरले हाम्रो भौतिक शरीर र दृश्य संसारलाई छुन्छ भने अर्को छोरले 'विश्वातीत' (Transcendental) अर्थात् त्यो अज्ञात र अशरीरी आयामलाई स्पर्श गर्छ। "श्वास तिम्रो र तिम्रो शरीरको बीचमा एउटा सेतु हो। यसले तिमीलाई निरन्तर शरीरसँग जोडिरहेको छ र साथै यसले तिमीलाई विश्व...

हामी जन्मिएदेखि मृत्युको क्षणसम्म एउटै कुरा निरन्तर गरिरहन्छौँ—श्वास फेर्ने। तर विडम्बना, जुन कुरा हाम्रो जीवनको सबैभन्दा नजिक छ, त्यसैको रहस्यबाट हामी सबैभन्दा टाढा छौँ। आधुनिक जीवनको भागदौड, तनाव र मानसिक बेचैनीको मूल कारण नै हामी आफ्नो केन्द्रबाट च्युत हुनु हो। हजारौँ वर्ष अघि भगवान् शिवले माता पार्वतीलाई १०८ वटा ध्यानका विधिहरू सिकाउनुभयो, जसलाई 'विज्ञान भैरव तन्त्र' भनिन्छ। ओशोले यी प्राचीन सूत्रहरूलाई आधुनिक मानवको मनोविज्ञान अनुसार व्याख्या गर्दै एउटा नयाँ गोरेटो कोरिदिनुभएको छ। ओशोको यो क्रान्तिकारी दृष्टिकोणलाई विचार गरौँ, जसले तपाईँको चेतनाको आयामलाई नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ। १. श्वास: शरीर र ब्रह्माण्ड जोड्ने 'सेतु' हाम्रो श्वास केवल अक्सिजनको आदानप्रदान मात्र होइन, यो त एउटा सेतु (Bridge) हो जसले शरीरलाई विश्व र 'विश्वातीत' (ब्रह्माण्डभन्दा परको सत्ता) सँग जोड्दछ। तन्त्रको दृष्टिमा श्वासका दुईवटा विन्दुहरू हुन्छन्—एउटा विन्दु जहाँ यसले शरीरलाई छुन्छ र अर्को विन्दु जहाँ यसले परमात्मालाई छुन्छ। शिव भन्नुहुन्छ: "यह अनुभव दो श्वासों के बीच घटित हो...

कुनै पनि मानिसका लागि मृत्यु सबैभन्दा ठूलो भय र अन्तिम सत्य हो। तर के मृत्युलाई पनि 'धोका' दिन सम्भव छ? वा मृत्यु आउनुअघि नै त्यसभन्दा माथिको कुनै अद्भूत अवस्थामा विलीन हुन सकिन्छ? जब बुद्धको महापरिनिर्वाणको समय नजिक आयो, उनले भगवान् शिवद्वारा प्रतिपादित 'विज्ञान भैरव तन्त्र' को ३० औँ विधिलाई आफ्नो अन्तिम अस्त्र बनाए। कुशीनगरको त्यो शान्त जङ्गलमा बुद्धले ठिक त्यही गरे, जो शिवले हजारौँ वर्षअघि भनेका थिए— "आँखालाई पत्थर जस्तै स्थिर बनाइदेऊ।" जबसम्म मृत्युले बुद्धको भौतिक शरीरलाई छुन सक्थ्यो, उनी चेतनाको एउटा यस्तो गहिराइमा पुगिसकेका थिए जहाँ मृत्युको पहुँच नै थिएन। आजको यस लेखमा हामी बुद्धको त्यही अन्तिम रहस्य र मृत्युलाई जित्ने 'चेतनाको अन्तर्मुखी यात्रा' को बारेमा चर्चा गर्नेछौँ। १. आँखा बन्द गर्नुको वास्तविक अर्थ: पत्थर जस्तै स्थिरता हामीले दिनभर कयौँ पटक आँखा बन्द गर्छौँ, तर त्यो केवल पलक झार्नु मात्र हो। शिवको यो विधिले 'आँखा बन्द गर्नु' को अर्कै गम्भीर अर्थ दिन्छ। जब हामी आँखा चिम्लन्छौँ, बाहिरी संसार त हराउँछ तर भित्री संसारमा विचार, स्मृत...

 १. परिचय जब हामी ध्यान वा अध्यात्मको चर्चा गर्छौँ, धेरैको मानसपटलमा 'विपश्यना' वा 'आनापानसति' भन्नेबित्तिकै भगवान् बुद्धको शान्त स्वरूप झल्किन्छ। संसारले यस विधिलाई बुद्धको महान् खोजको रूपमा सम्मान गरेको छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ? श्वासको यो अदभूत विज्ञान बुद्धभन्दा हजारौँ वर्ष पुरानो हो। श्वास फेर्ने हाम्रो सामान्य प्रक्रियाभित्र एउटा यस्तो आध्यात्मिक ढोका लुकेको छ, जसलाई चिन्न सके मात्र पनि जीवनको परम सत्य उजागर हुन सक्छ। सत्यलाई जान्नका लागि तपाईंले आफूभित्र केही नयाँ कुरा थप्नु पर्दैन, बरु जे पहिलेदेखि नै विद्यमान छ, त्यसैलाई 'बोध' वा सजगताका साथ नियाल्नु पर्छ। आउनुहोस्, एउटा वरिष्ठ अन्वेषकको नजरबाट श्वासको त्यो प्राचीन र रहस्यमय विज्ञानको पत्र खोतल्दै जाऔँ, जसको जरा भगवान् शिवको 'विज्ञान भैरव तन्त्र' सम्म फैलिएको छ। २. बुद्धभन्दा पहिले शिव: एउटा विस्मयकारी ऐतिहासिक यथार्थ विपश्यना वा आनापानसति वास्तवमा कुनै आधुनिक आविष्कार होइन। यो त भगवान् शिवले 'विज्ञान भैरव तन्त्र' मा माता पार्वती (देवी) लाई दिएका ११२ ध्यानका विधिहरूमध्ये पहिलो र सबैभन्दा...