Binod Yadav

१. प्रस्तावना: एउटा अण्डाको मूल्य कति? एउटा राजा शिकार खेल्ने क्रममा जङ्गलमा बाटो बिराएर आफ्ना साथीहरूबाट छुट्टिए। रात छिप्पिँदै गएपछि उनी एउटा सामान्य सराय (पाहुना घर) मा शरण लिन पुगे। भोलिपल्ट बिहान उनले खाजाको रूपमा दुईवटा अण्डा र केही दूध ग्रहण गरे। जब राजाले मूल्य सोधे, सरायको मालिकले निर्धक्कसँग भन्यो— "सय रुपैयाँ!" त्यो जमानामा दुईवटा अण्डाको लागि सय रुपैयाँ तिर्नु अकल्पनीय थियो। राजा विस्मित भए र सोधे, "के यहाँ अण्डाहरू यति धेरै दुर्लभ (Rare) छन् र?" सरायको वृद्ध मालिकले मुस्कुराउँदै एउटा मार्मिक उत्तर दियो, जसले राजाको विवेकमा ठूलो प्रहार गर्‍यो। उसले भन्यो— "होइन महोदय, अण्डाहरू दुर्लभ होइनन्, तर राजाहरू दुर्लभ हुन्।" यो सानो घटनाले मानिसको सबैभन्दा ठूलो र घातक कमजोरी 'अहंकार' (Ego) तर्फ सङ्केत गर्दछ। आजको यस लेखमा हामी ओशोका मर्मस्पर्शी कथाहरू मार्फत अहंकारको भ्रामक संसारलाई चिर्ने प्रयास गर्नेछौँ। २. पहिलो पाठ: हाम्रो कमजोरी नै अरूको अवसर हो सरायको मालिकले राजाको पद र प्रतिष्ठाको मनोविज्ञानलाई राम्ररी बुझेको थियो। उसलाई थाहा थियो कि जो ...

  ध्यानको आसनमा बस्ने बित्तिकै धेरैको एउटै गुनासो हुन्छ— 'मन स्थिर भएन, चित्त असाध्यै चञ्चल भयो।' हामीमध्ये धेरैले ध्यानलाई मन एकाग्र गर्ने एउटा कसरतका रूपमा बुझ्ने गरेका छौँ। तर, ओशोको 'अन्तर्यात्रा' प्रवचनको सारलाई गहिरिएर हेर्ने हो भने हामीले ध्यानका नाममा गरिरहेको प्रयास नै ध्यानको बाधक बनिरहेको देखिन्छ। ध्यान कुनै नियन्त्रण होइन, बरु यो त मनको अस्थिरतालाई 'जे छ, त्यस्तै' रूपमा स्विकार्ने एउटा सहज अवस्था हो। एकाग्रता ध्यान होइन: दबाब र द्वन्द्वको अन्त्य साधारणतया हामी एकाग्रता (Concentration) लाई नै ध्यान मान्ने गल्ती गर्छौं। तर एकाग्रतामा एक किसिमको मानसिक तनाव र जबरजस्ती लुकेको हुन्छ। एकाग्र हुनुको अर्थ हो— मनलाई अन्य सबै विषयबाट हटाएर एउटा बिन्दुमा बाँध्नु। जब तपाईं मनलाई जबरजस्ती एक ठाउँमा रोक्न खोज्नुहुन्छ, तब तपाईं र तपाईंको मनबीच एउटा सूक्ष्म युद्ध सुरु हुन्छ। जहाँ द्वन्द्व र लडाइँ छ, त्यहाँ ध्यान कसरी सम्भव हुन्छ? किनकि द्वन्द्व आफैँमा अशान्ति हो, जबकि ध्यानको अर्थ त पूर्ण विश्राम र शून्यता हो। पूर्ण स्वीकार्यता: साक्षी भावको इन्धन ध्यानको वास्तविक स...

१. प्रस्तावना: सन्तुष्टि र शक्तिको वास्तविक अर्थ पौरस्त्य दर्शनमा एउटा प्रसिद्ध उखान छ— 'सन्तोषम् परम सुखम्'। तर, भौतिकताको अन्धवेगमा दौडिरहेको आधुनिक समाजका लागि यो केवल सुन्दा आनन्द आउने एक दार्शनिक पदावली मात्र बनेको छ। मानिसको तृष्णा कहिल्यै शान्त हुँदैन, तर प्राचीन इतिहासमा एउटा यस्तो नाम छ, जसले 'सन्तोष धन' को वास्तविक महिमा विश्वसामु सिद्ध गरिदियो। उनी थिए— सम्राट चक्ववेण। शास्त्रहरूमा धनको तुच्छता बुझाउँदै भनिएको छ: 'गोधन, गजधन, बाजिधन र रतनधन खान, जब आवे सन्तोष धन सब धन धूरि समान' अर्थात्, जब मानिसमा सन्तोषरूपी धन प्राप्त हुन्छ, तब सुन, हात्ती, घोडा र हिराका खानीहरू पनि धुलो समान लाग्छन्। सांस्कृतिक इतिहासको पाना पल्टाउँदा सम्राट चक्ववेण केवल एक शासक मात्र नभई 'अपरिग्रह' र 'तपोबल' का प्रतीक देखिन्छन्। महाराज जनकभन्दा चार पुस्ता अगाडिका यी मिथिला नरेश यति प्रभावशाली थिए कि उनको नैतिक शक्तिको अगाडि त्रिलोक विजेता भनिएको रावणको अहंकार पनि धुलोमा मिसिएको थियो। २. राज्यको ढुकुटी नछुने 'स्वावलम्बी' राजा सम्राट चक्ववेणको जीवनशैली कुनै व...

  आजको आधुनिक युगमा धेरै मानिसहरू चिकित्सा विज्ञानको मापदण्डमा 'स्वस्थ' देखिए तापनि भित्रैदेखि रित्तो, थकित र ऊर्जाविहीन महसुस गर्छन्। अस्पतालका रिपोर्टहरू सामान्य हुनु तर जीवनमा उत्साह नहुनुको मुख्य कारण हाम्रो 'ऊर्जा-शरीर' सँगको सम्पर्क टुट्नु हो। ओशोले मानव ऊर्जा विज्ञानको एउटा गहन रहस्य उजागर गर्नुभएको छ: हामी केवल हाड-छालाले बनेको 'अन्नमय कोष' (Physical Body) मात्र होइनौँ, हामीभित्र एउटा विद्युतीय शरीर पनि छ, जसलाई 'प्राणमय कोष' (Energy Body) भनिन्छ। जबसम्म यो ऊर्जा-शरीर जीवन्त रहँदैन, तबसम्म पूर्ण स्वास्थ्य र आनन्द केवल एउटा कल्पना मात्र हुन्छ। १. बिरामी हुनुभन्दा ६ महिना अगाडिको चेतावनी प्रणाली मानव स्वास्थ्यको क्षेत्रमा ओशोले एउटा क्रान्तिकारी सत्यको उद्घाटन गर्नुभएको छ। कुनै पनि रोग हाम्रो भौतिक शरीर (अन्नमय कोष) मा प्रकट हुनुभन्दा ६ महिना अगाडि नै ऊर्जा-शरीर (प्राणमय कोष) मा देखिइसकेको हुन्छ। सोभियत रुसका वैज्ञानिकहरूले 'किरलियान फोटोग्राफी' मार्फत यो विद्युतीय शरीर वा 'बायो प्लाज्मा' को अस्तित्व प्रमाणित गरिसकेका छन्। विशेषज्ञ ...

जब एउटा नवजात शिशु यो धर्तीमा पाइला टेक्छ, अस्पतालको कोठामा एउटा बडो अनौठो र केही हदसम्म हिंस्रक दृश्य मञ्चन हुन्छ। डाक्टरले बच्चालाई खुट्टामा समातेर उल्टो झुण्ड्याउँछन् र उसलाई मुक्का वा थप्पड हानिन्छ। हामी यसलाई सामान्य मान्छौँ र बच्चा रोएकोमा खुसी मनाउँछौँ। तर, एक वरिष्ठ आध्यात्मिक चिन्तक र बाल मनोविज्ञानको विद्यार्थीको रूपमा म सोध्न चाहन्छु—के जीवनको सुरुवात रुवाइबाटै हुनु अनिवार्य छ? ओशोले एक फ्रान्सेली मनोवैज्ञानिकको क्रान्तिकारी प्रयोगबारे चर्चा गर्नुभएको छ, जसको टोलीमा ओशोकै अनुयायी (संन्यासी) हरू संलग्न छन्। ती मनोवैज्ञानिकले इतिहासमै पहिलोपटक यस्ता हजारौँ बच्चाहरूलाई जन्म दिन सफल भएका छन्, जो जन्मनासाथ रुँदैनन्, बरु प्रफुल्लित भएर मुस्कुराउँछन्। ओशोका अनुसार हाम्रो वर्तमान चिकित्सा पद्धतिले बच्चाको पहिलो सासमा नै ठूलो 'पाखण्ड' र जबर्जस्ती गरिरहेको छ। आउनुहोस्, जन्मको प्रक्रियालाई हेर्ने ओशोका यी ४ क्रान्तिकारी सूत्रहरूका बारेमा चर्चा गरौँ। १. पहिलो क्रान्तिकारी सूत्र: नाल काट्न हतार नगरौँ र आमाको सामिप्यता अस्पतालमा बच्चा जन्मने बित्तिकै गरिने पहिलो काम हो—नाल (Umbili...

हाम्रो मन सधैं अनेकौँ विचारहरूको अनवरत कोलाहलले भरिएको हुन्छ। बिहान ब्युँझिएदेखि राति निद्रामा नपरुन्जेलसम्म विचारहरूको एउटा अन्तहीन शृङ्खला चलिरहन्छ, जसले हाम्रो आन्तरिक मौनतालाई विथोलिरहन्छ। धेरैका लागि ध्यान एउटा शान्त भएर बस्ने सामान्य अभ्यास मात्र हुन सक्छ, तर आध्यात्मिक गहिराइमा ध्यान त्योभन्दा कयौँ गुणा शक्तिशाली र रूपान्तरणकारी प्रक्रिया हो। ध्यान एउटा यस्तो 'अग्नि' हो, जसमा मनका सारा विकार र विचारहरूलाई भष्म गर्ने सामर्थ्य हुन्छ। महावीर वाणी (भाग-२, प्रवचन #४८) मा आधारित यस लेखमा हामी ध्यानको त्यो प्रखर स्वरूप र विचारशून्यताको अद्भुत कलाबारे चर्चा गर्नेछौँ। १. ध्यान: विचार जलाउने अग्नि ध्यानलाई अग्निको संज्ञा दिनुको गहिरो अर्थ यसको शुद्धीकरण गर्ने शक्तिसँग जोडिएको छ। जसरी अग्निमा परेका वस्तुहरू जलेर आफ्नो अस्तित्व समाप्त पार्छन्, त्यसरी नै ध्यानको प्रखरतामा विचारहरू टिक्न सक्दैनन्। विचार जतिसुकै बलियो किन नहोस्, ध्यानको रापले त्यसलाई पगालिदिन्छ। "ध्यान अग्नि हो। यसले कुनै पनि विचारलाई जलाइदिन्छ।" - महावीर वाणी यो अग्निले बाह्य जगतका वस्तुलाई होइन, बरु हाम्रो ...