Binod Yadav

१. प्रस्तावना "सकेसम्म मैले कसैसँग पनि हात मिलाउँदिन।" सुन्दा धेरैलाई यो भनाइ अलि रुखो वा अनौठो लाग्न सक्छ, तर यो मेरो जीवनको एउटा सचेत र अर्थपूर्ण निर्णय हो। जब म भेटघाटमा हात मिलाउनु (Handshake) को सट्टा आफ्ना दुई हत्केला जोडेर 'नमस्कार' गर्छु, सुरुमा मानिसहरू अक्मकिन्छन्। कतिपयलाई त उनीहरूको आत्मीयतालाई बेवास्ता गरेको वा पश्चिमा संस्कारको अपमान गरेको जस्तो पनि लाग्न सक्छ। तर, जब यस 'कन्ट्याक्टलेस' अभिवादनको पछाडि लुकेको वैज्ञानिक र आध्यात्मिक रहस्य खुल्छ, तब मानिसहरू हाम्रो प्राचीन पूर्वीय संस्कारको गहिराइ देखेर मन्त्रमुग्ध हुन्छन्। यो लेखले परम्परागत संस्कार कसरी आधुनिक विज्ञान र सूक्ष्म ऊर्जाको शुद्धीकरणसँग जोडिएको छ भन्ने यात्रालाई प्रष्ट पार्नेछ। २. भौतिक स्वच्छता र कीटाणुको संक्रमण (Hygiene and Germs) हाम्रो शरीरमा हातहरू यस्ता अंग हुन्, जसले दिनभरि अनगिन्ती सतह र दूषित वस्तुहरू स्पर्श गर्छन्। एकपटक एउटा विशेष कार्यक्रममा मैले एकजना अमेरिकन मित्रसँग हात मिलाउनुको सट्टा नमस्कार गर्दा उनी सुरुमा अलि हच्किए। जब उनले यसको कारण सोधे, मैले निकै सरल ढंगले स...

सन्तान र अभिभावकको सम्बन्ध एउटा यस्तो पवित्र धागो हो, जसले दुई पुस्तालाई मात्र जोड्दैन, बरु जीवनलाई पूर्णता र सार्थकता प्रदान गर्दछ। एउटा बुवाको त्याग र छोराको कर्तव्य जब एउटै बाटोमा भेटिन्छन्, तब घर एउटा मन्दिर र जीवन एउटा सुन्दर यात्रा बन्न पुग्छ। बुवा: एउटा विशाल वटवृक्ष र पहिलो पथप्रदर्शक बुवा हुनु भनेको केवल घरको छानो हुनु मात्र होइन, बरु सन्तानको जीवनमा भविष्यको बलियो आधार खडा गर्नु हो। एउटा असल बुवा त्यो हो, जसले आफ्ना सन्तानमा केवल आफ्नो प्रतिविम्ब मात्र खोज्दैन, बरु उनीहरूलाई आफ्नै खुट्टामा उभिने साहस र संस्कार दिन्छ। आदर्श र आचरण: छोराका लागि बुवा पहिलो नायक हुन्। त्यसैले, उसलाई उपदेश दिएर होइन, आफ्नो सत्कर्म र इमानदारिताबाट जीवनको पाठ सिकाउनुहोस्। विश्वासको छहारी: सन्तानलाई संसारको सबैभन्दा ठूलो भरोसा तपाईंको काँधमा मिल्नुपर्छ। उनीहरूका साना सपनालाई पखेटा दिनुहोस् र असफलतामा पनि बलियो शक्ति बनेर उभिनुहोस्। निस्वार्थ प्रेम: सन्तानलाई सर्तबिना माया गर्नुहोस्। जब उनीहरूले तपाईंको प्रेममा निस्वार्थता देख्छन्, तब उनीहरू आफैँ परिवारको गौरव र पहिचान बन्न प्रेरित हुन्छन्। छोरा: ए...

आजको डिजिटल र भूमण्डलीकृत युगमा शिक्षाको परिभाषा बदलिएको छ। अब विद्यालय केवल किताबी ज्ञान घोकाउने ठाउँ मात्र रहेन। त्यसैले हाम्रा शिक्षक, विद्यार्थी र नीति निर्माताहरूले शिक्षकलाई हेर्ने परम्परागत दृष्टिकोणमा आमूल परिवर्तन गर्न जरुरी भइसकेको छ। १. नीति निर्माताहरूलाई: पुरानो मापदण्ड बदल्ने बेला भयो लामो समयदेखि हामीले शैक्षिक प्रमाणपत्र र मार्कसिटका आधारमा मात्र शिक्षक छनोट गर्दै आएका छौँ। नीति निर्माताहरूले अब बुझ्नैपर्छ: बहुआयामिक सीप (Multi-talented): शिक्षक केवल एउटा विषयको ज्ञाता भएर पुग्दैन। नृत्य, गायन, अभिनय वा कलात्मक प्रस्तुति भएका शिक्षकले कक्षाकोठालाई बढी जीवन्त बनाउन सक्छन्। शारीरिक र मानसिक सन्तुलन: खेलकुद, योग, ध्यान, र विपश्यना (Vipassana) जस्ता अभ्यासमा लागेका व्यक्तिहरूलाई शिक्षण सेवामा आकर्षित गर्नुपर्छ। यसले विद्यालयमा सकारात्मक ऊर्जा प्रवाह गर्छ। २. शिक्षकहरूलाई: केवल 'प्रवक्ता' होइन, 'रोल मोडल' बन्नुहोस् शिक्षक समाजको ऐना हो। आजका शिक्षकहरूले आफ्नो भूमिकालाई कक्षाकोठाको चार पर्खालभन्दा बाहिर सोच्न जरुरी छ: प्रविधि मैत्री (IT & Tech Friendly):...

१. गरिबीको अन्त्य: केवल गाँस र बास कि आत्मसम्मान? गरिबी केवल पैसाको अभाव होइन, यो त अवसर र पहुँचको अभाव हो। हाम्रो दर्शनले 'दरिद्र नारायण' को सेवा भन्छ। तर आजको विश्वमा गरिबी निवारण केवल तथ्याङ्कको खेल बनेको छ। जबसम्म मानिसलाई सीप र संस्कारले सुसज्जित गरिँदैन, तबसम्म बाहिरबाट दिएको दानले गरिबी हट्दैन। वास्तविक गरिबी निवारण भनेको व्यक्तिलाई स्वावलम्बी बनाउनु हो। २. शून्य भोकमरी: पेट भर्नु र पोषण पाउनु बीचको अन्तर हामी 'अन्नपूर्णा' को पूजा गर्ने देशका नागरिक हौँ। तर आज खेतीयोग्य जमिन प्लटिङ भइरहेका छन्। विदेशी प्याकेटका खानाले हाम्रो भान्सा भरिएको छ। भोकमरी अन्त्य गर्नु भनेको केवल पेट भर्नु होइन, विषादिरहित प्राकृतिक खाना खान पाउनु हो। आफ्नो माटोमा सुन फलाउने कृषकलाई जबसम्म हामी सम्मान गर्दैनौँ, तबसम्म खाद्य सुरक्षा सम्भव छैन। ३. सुस्वास्थ्य र समृद्ध जीवन: ओखतीभन्दा जीवनशैलीको कुरा अहिले अस्पतालहरू धेरै खुलेका छन्, तर स्वास्थ्य हराएको छ। पूर्वीय आयुर्वेद र योगले भनेको 'स्वस्थ' हुनु भनेको रोग नलाग्नु मात्र होइन, मन र आत्मा पनि प्रसन्न हुनु हो। आधुनिक स्वास्थ्य प्रण...

१. प्रस्तावना: २० को दशक - जीवन निर्माणको 'सिमेन्ट' २० देखि ३० वर्ष बीचको समय तपाइँको जीवनको सबैभन्दा 'डिफाइनिङ एज' (Defining Age) हो। यसलाई जीवनरुपी घर बनाउने 'सिमेन्ट' मान्नुहोस्; यदि यो उमेरमा तपाइँको जग काँचो रह्यो भने, बाँकी जीवनको संरचना जतिसुकै भव्य बनाउन खोजे पनि त्यो ढल्ने निश्चित छ। यो उमेर स्कुल-कलेजको सुरक्षित घेराबाट निस्किएर 'जिन्दगीको वास्तविक ग्राइन्ड' (Life's Grind) मा होमिने समय हो। यहाँ गरिएका साना लाग्ने निर्णयहरूले तपाइँको सफलताको उचाइ र बाँकी जीवनको दिशा तय गर्छन्। यदि तपाइँ यो समयलाई खेलठट्टामा बिताउँदै हुनुहुन्छ भने, तपाइँ केवल आफ्नो उमेर मात्र होइन, आफ्नो भविष्य नै दफन गर्दै हुनुहुन्छ। २. सही सहरको छनोट: सानो पोखरीको माछा कि समुद्रको शार्क? तपाइँ कुन ठाउँमा बस्नुहुन्छ र कस्तो वातावरणमा हुर्कनुहुन्छ भन्ने कुराले तपाइँको 'भ्यालु' निर्धारण गर्छ। "एउटा शक्तिशाली शार्कलाई यदि सानो सिसाको जारमा राखियो भने त्यो जतिसुकै बलियो भए पनि ६ इन्चभन्दा बढी बढ्न सक्दैन। तर, त्यही शार्कलाई समुद्रमा छोडियो भने त्यो विशाल बन्न सक्छ।...