Binod Yadav

हाम्रो जीवनमा कतिपय यस्ता मोडहरू आउँछन्, जहाँ हामीले निक्कै मेहनत गरेर चाहेको कुरा पनि प्राप्त हुँदैन। यस्तो बेला मनमा एउटै प्रश्न उठ्छ— "मैले नै किन पाइनँ?" तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ? हाम्रो 'अधुरो चाहना' नै हाम्रो जीवनको सबैभन्दा ठूलो 'सुरक्षा कवच' हुन सक्छ। किन पुरा हुँदैनन् हाम्रा सबै चाहना? एउटा सन्तुलित दृष्टिकोणबाट हेर्दा यसका तीनवटा मुख्य पाटा छन्: विधि र पात्रताको प्रश्न: कहिलेकाहीँ हाम्रो गन्तव्य त सही हुन्छ, तर हिँड्ने बाटो वा समय सही हुँदैन। एउटा काँचो फललाई जबरजस्ती टिप्दा त्यसले स्वाद दिँदैन। अधुरोपनले हामीलाई आफ्नो क्षमता पुनरावलोकन गर्ने र थप 'योग्य' बन्ने अवसर दिन्छ। ब्रह्माण्डको सुरक्षा प्रणाली: एउटा सानो बच्चाले बलिरहेको आगो समात्न खोज्छ, तर आमाले रोक्नुहुन्छ। बच्चा रुन्छ, उसलाई लाग्छ आमाले उसको 'चाहना' पुरा गरिदिनुभएन। तर आमालाई थाहा छ, त्यो चाहना पुरा हुनु भनेको हात डढ्नु हो। ईश्वरले पनि हामीलाई त्यसरी नै कतिपय कुराबाट जोगाइरहनुभएको हुन्छ। अहंकारको विसर्जन: सफलताले प्रायः मान्छेमा अहंकार भर्छ, तर असफलताले मान्छे...

हामी मानिसहरू सधैं भविष्यको चिन्तामा पिरोलिएका हुन्छौँ। जब जीवनमा हाम्रो योजना अनुरूप फल मिल्दैन, तब हामी दुःखी हुन्छौँ र नियतिलाई सराप्न थाल्छौँ। तर के हामीले कहिल्यै सोचेका छौँ कि हाम्रो सीमित दृष्टिले जसलाई 'विपत्ति' देखिरहेको छ, त्यो वास्तवमा एउटा ठूलो 'आशिर्वाद' को सुरुवात हुन सक्छ? "डिभाइन डिजाइन एन्ड द एन्जल्स लाफ्टर" (Divine Design and the Angel's Laughter) को कथाले एउटा देवदूतको माध्यमबाट जीवनका ती रहस्यहरू उजागर गर्छ, जुन हाम्रो मानवीय अहंकार र अज्ञानताभन्दा धेरै माथि छन्। १. हाम्रो सीमित दृष्टि र अदृश्य आशिर्वाद (Our Limited Vision and Unseen Blessings) कथामा एउटा देवदूतले ईश्वरीय विधानमाथि प्रश्न उठाएका कारण 'दिव्य दण्ड' स्वरूप पृथ्वीमा आउनुपर्छ। उनलाई एउटा गरीब चमार (जुत्ता सिलाउने व्यक्ति) ले आश्रय दिन्छ। जब चमारले आफ्ना छोराछोरीका लागि कपडा किन्न राखेको पैसाले एउटा अपरिचित र ठिठुरिरहेको मानिस (देवदूत) लाई लुगा किनेर घर ल्याउँछ, तब उसकी श्रीमती क्रोधले पागल हुन्छिन्। उनी आफ्नो अभाव देखेर चिच्याउँछिन्, तर त्यही बेला देवदूत पहिलो पटक आफ...

१. परिचय: भविष्यको चिन्ता कि वर्तमानको सुधार? धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो भविष्य कस्तो होला भन्ने चिन्ता र ऊहापोहमा अल्झिएका हुन्छन्। तर, एउटा गहिरो प्रश्न मननयोग्य छ—"भोलिको चिन्ता किन गर्ने?" वास्तवमा हाम्रो भविष्य कुनै अज्ञात शक्तिले लेखिदिने कथा होइन, यो त हाम्रै आजका कार्यहरूको प्रतिध्वनि हो। यदि वर्तमानलाई एउटा 'बीउ' मान्ने हो भने, भविष्य त्यही बीउबाट अंकुरित हुने 'बिरुवा' हो। यदि आजको बीउ नै दोषपूर्ण छ भने, भोलि त्यसबाट फलदायी वृक्षको आशा गर्नु निरर्थक हुन्छ। त्यसैले, सुन्दर भविष्यको निर्माण गर्ने एक मात्र उपाय भनेको वर्तमानको क्षणलाई सचेत भई सुधार्नु नै हो। २. आजको बीउ नै भोलिको बिरुवा हो हाम्रो जीवनमा हामीले गर्ने हरेक सानो कार्य र सोचको एउटा निश्चित र अटल परिणाम हुन्छ। यसलाई बुझ्न कर्मको नियमलाई बुझ्न जरुरी छ। कर्मको यो विज्ञान प्रकृतिका अन्य भौतिक नियमहरू जस्तै शाश्वत छ: जसरी आगोको स्वभाव ताप दिनु हो र पानीको स्वभाव सधैँ तलतिर बग्नु हो, त्यसरी नै हाम्रा शुभ विचार र शुभ कर्मले अनिवार्य रूपमा शुभ परिणाम नै निम्त्याउँछन्। हामीभित्रको त्यो 'मौन द्रष्टा...

मृत्यु एउटा यस्तो अपरिहार्य सत्य हो, जसको नाम सुन्नासाथ मानिसको मनमा गहिरो भय उत्पन्न हुन्छ। संसारमा प्रायः सबै मानिस मृत्युबाट टाढा भाग्न चाहन्छन्। तर, अध्यात्मको इतिहासमा एकजना यस्ता महापुरुष थिए, जसले मृत्युलाई शत्रु मानेर भाग्नुको सट्टा त्यसको आँखामा आँखा जुधाएर साक्षात्कार गरे र त्यसैको माध्यमबाट 'अमृत' को अनुभव गरे। उनी थिए— १७-१८ वर्षका किशोर रमण, जो पछि गएर 'रमण महर्षि' का नामले विश्वविख्यात भए। सत्यको खोजीमा घर छोडेर हिँडेका ती किशोर भोक, तिर्खा र थकानले व्याकुल भएर एउटा मन्दिरमा पुगेका थिए। धेरै दिनको हिँडाइले गर्दा उनका खुट्टामा ठेलाहरू उठेका थिए। शरीर शिथिल थियो र प्राण त्याग हुन लागेको जस्तो आभास हुन्थ्यो। सामान्य मानिस यस्तो अवस्थामा अत्तालिन्छन्, तर रमणले जे गरे, त्यो नै उनको जीवनको 'निर्विकल्प क्रान्ति' बन्यो। उनले मृत्युलाई भागेर होइन, जागेर हेर्ने निर्णय गरे। रमण महर्षिको यो अनौठो अनुभवबाट हामीले सिक्न सक्ने ४ महत्वपूर्ण जीवन-बोधहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ: १. तथाता (Total Acceptance) — मृत्युलाई 'प्रसाद' को रूपमा स्वीकार्नु जब मृत्यु अग...

 १. पृष्ठभूमि र मन्थन हामीमध्ये धेरैजना हरदम व्यस्त देखिन्छौँ, तैपनि दिनको अन्त्यमा उपलब्धि भने शून्यप्रायः हुन्छ। के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ—संसारको सबैभन्दा बहुमूल्य पुँजी 'समय' आफ्नो हातमा हुँदाहुँदै पनि हामी किन लक्ष्यहीन भौतारिरहेका हुन्छौँ? हामी आफ्नो भौतिक सम्पत्तिको रक्षा गर्न घरमा ताल्चा लगाउँछौँ, सीसीटीभी क्यामेरा जोड्छौँ र बाहिरी चोरबाट सतर्क रहन्छौँ। तर विडम्बना, हामीले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो ढुकुटी अर्थात् 'समय' को सुरक्षा गर्न भने बिर्सिरहेका छौँ। यो ढुकुटी कुनै बाहिरी व्यक्तिले होइन, हाम्रै आफ्नै मनले 'अदृश्य चोर' बनेर लुटेर लगिरहेको छ। २. समय: शिखर पुर्‍याउने वा धराम खसाल्ने शक्ति समय केवल घडीको सुइको चाल मात्र होइन, यो त हाम्रो जीवनको वास्तविक अस्तित्व र पुरुषार्थको आधार हो। जसले समयको पदचापलाई चिन्न सक्छ र यसको कदर गर्छ, उसलाई समयले सफलताको सर्वोच्च शिखरमा पुर्‍याउँछ। तर, जसले समयको यो अदृश्य शक्तिलाई बेवास्ता गर्छ, उसलाई समयले नै शिखरबाट धराम खसालेर समाजमा एउटा अनुपयोगी र अर्थहीन पात्रको रूपमा सीमित गरिदिन्छ। समयको गम्भीरता र यसको सर्...

  १. भूमिका आधुनिक जीवनको यो कोलाहल र आपाधापीमा मानिस बाहिरी जगतको सफलता प्राप्त गर्न यति मग्न छ कि उसले आफ्नै आन्तरिक शान्ति गुमाउँदै गएको पत्तो नै पाएको छैन। हामी जति धेरै सुखका साधनहरू जुटाउँछौँ, त्यति नै बढी मानसिक अशान्ति र रित्तोपनको शिकार भइरहेका छौँ। यस्तो समयमा सिद्धार्थ गौतम बुद्धका दर्शनहरू केवल प्राचीन धार्मिक उपदेश मात्र होइनन्, बल्कि यी त जीवन जिउने अत्यन्तै आधुनिक, वैज्ञानिक र मनोवैज्ञानिक सूत्रहरू हुन्। बुद्धका यी क्रान्तिकारी शिक्षाहरूले हामीलाई बाहिरी संसारलाई होइन, आफ्नै मनलाई रूपान्तरण गर्न प्रेरित गर्दछन्। आउनुहोस्, बुद्धका ती पाँच जीवन-परिवर्तनकारी सूत्रहरूमाथि चिन्तन गरौँ, जसले तपाईंको जीवनलाई नयाँ उचाइ प्रदान गर्नेछन्। २. पहिलो सूत्र: विचार नै तपाईंको भाग्यको निर्माता हो हाम्रो अस्तित्वको जग नै हाम्रा विचारहरू हुन्। एउटा सानो विचारले बीजको कार्य गर्दछ, जुन पछि गएर कर्ममा परिणत हुन्छ। जब एउटै कर्म बारम्बार दोहोरिन्छ, तब त्यसले बानीको रूप लिन्छ र त्यही बानीले अन्ततः हाम्रो चरित्र र भाग्यको निर्माण गर्दछ। बुद्धका अनुसार हामीले जुन गुणस्तरको विचार मनमा पाल्छौँ, ...

कहिलेकाहीँ एउटा सानो तस्विर वा केही हरफ शब्दहरूले हाम्रो आत्माको त्यो ढोका ढकढक्याउँछन्, जुन हामीले वर्षौंदेखि बन्द गरेर राखेका थियौँ।  १. विसर्जनको सौन्दर्य: "जसले बिर्सिए, उनीहरूलाई जान देऊ" हामी अक्सर ती मानिसहरूलाई समातेर बसिरहेका हुन्छौँ, जसले हाम्रो अस्तित्वलाई कहिल्यै प्रेम गरेनन्। बुद्ध भन्नुहुन्छ— जसरी एउटा सुकेको पात रुखबाट झरेपछि फेरि जोडिन खोज्दैन, त्यसरी नै जसको यात्रा तिमीसँग सकियो, उसलाई सप्रेम बिदा गर। कसैको जीवनमा आफ्नो उपस्थितिको लागि भिक्षा माग्नु आत्म-सम्मानको अपमान हो। 'अनासक्ति' नै त्यो मलम हो, जसले तिम्रो रित्तो हृदयलाई पूर्णता दिन्छ। २. घाउको पवित्रता: "दुख्न देऊ, तब मात्र निको हुनेछ" हामी दुःखबाट भाग्न खोज्छौँ, तर दुःख त गुरु हो। बुद्धको पहिलो सत्यले भन्छ— 'दुःख छ'। त्यसैले जब मन रुन्छ, उसलाई रुन देऊ। त्यो पीडालाई महसुस गर, किनभने निको हुने बाटो त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। जसरी आगोमा नतली सुन शुद्ध हुँदैन, त्यसरी नै पीडाको रापमा नजली आत्मा कुन्दन बन्दैन। "Let it heal" भन्नुको अर्थ हो—आफैलाई समय देऊ, तिमी मेसिन होइनौ, ति...

 १. प्रस्तावना: श्वास—विश्व र विश्वातीत बीचको सेतु हाम्रो आधुनिक जीवन 'अटो-पाइलट' मोडमा चलिरहेको एउटा यन्त्र जस्तै भएको छ। हामी दौडिरहेका छौं, तर कहाँ पुग्ने हो, थाहा छैन। यस यान्त्रिकताको बीचमा एउटा यस्तो सूक्ष्म प्रक्रिया निरन्तर चलिरहेको छ, जसले हामीलाई अस्तित्वसँग जोडेर राखेको छ—त्यो हो हाम्रो 'श्वास'। ओशोका अनुसार श्वास केवल फोक्सोको खुम्चने र फुल्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो त 'स्व' र 'विश्व' (Cosmos) बीचको एउटा जीवन्त सेतु हो। एउटा गहिरो र चुनौतीपूर्ण सत्य के छ भने—हामीले श्वास लिने होइन, श्वास आफैं चल्छ। यदि श्वास फेर्ने जिम्मेवारी हाम्रो सचेत मनलाई दिइएको भए, हामीले कुनै कुरा सोच्दा वा निदाउँदा श्वास फेर्न बिर्सने थियौं र जीवन तत्काल समाप्त हुने थियो। श्वासका दुई छोरहरू छन्: एउटा छोरले हाम्रो भौतिक शरीर र दृश्य संसारलाई छुन्छ भने अर्को छोरले 'विश्वातीत' (Transcendental) अर्थात् त्यो अज्ञात र अशरीरी आयामलाई स्पर्श गर्छ। "श्वास तिम्रो र तिम्रो शरीरको बीचमा एउटा सेतु हो। यसले तिमीलाई निरन्तर शरीरसँग जोडिरहेको छ र साथै यसले तिमीलाई विश्व...

हामी जन्मिएदेखि मृत्युको क्षणसम्म एउटै कुरा निरन्तर गरिरहन्छौँ—श्वास फेर्ने। तर विडम्बना, जुन कुरा हाम्रो जीवनको सबैभन्दा नजिक छ, त्यसैको रहस्यबाट हामी सबैभन्दा टाढा छौँ। आधुनिक जीवनको भागदौड, तनाव र मानसिक बेचैनीको मूल कारण नै हामी आफ्नो केन्द्रबाट च्युत हुनु हो। हजारौँ वर्ष अघि भगवान् शिवले माता पार्वतीलाई १०८ वटा ध्यानका विधिहरू सिकाउनुभयो, जसलाई 'विज्ञान भैरव तन्त्र' भनिन्छ। ओशोले यी प्राचीन सूत्रहरूलाई आधुनिक मानवको मनोविज्ञान अनुसार व्याख्या गर्दै एउटा नयाँ गोरेटो कोरिदिनुभएको छ। ओशोको यो क्रान्तिकारी दृष्टिकोणलाई विचार गरौँ, जसले तपाईँको चेतनाको आयामलाई नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ। १. श्वास: शरीर र ब्रह्माण्ड जोड्ने 'सेतु' हाम्रो श्वास केवल अक्सिजनको आदानप्रदान मात्र होइन, यो त एउटा सेतु (Bridge) हो जसले शरीरलाई विश्व र 'विश्वातीत' (ब्रह्माण्डभन्दा परको सत्ता) सँग जोड्दछ। तन्त्रको दृष्टिमा श्वासका दुईवटा विन्दुहरू हुन्छन्—एउटा विन्दु जहाँ यसले शरीरलाई छुन्छ र अर्को विन्दु जहाँ यसले परमात्मालाई छुन्छ। शिव भन्नुहुन्छ: "यह अनुभव दो श्वासों के बीच घटित हो...

कुनै पनि मानिसका लागि मृत्यु सबैभन्दा ठूलो भय र अन्तिम सत्य हो। तर के मृत्युलाई पनि 'धोका' दिन सम्भव छ? वा मृत्यु आउनुअघि नै त्यसभन्दा माथिको कुनै अद्भूत अवस्थामा विलीन हुन सकिन्छ? जब बुद्धको महापरिनिर्वाणको समय नजिक आयो, उनले भगवान् शिवद्वारा प्रतिपादित 'विज्ञान भैरव तन्त्र' को ३० औँ विधिलाई आफ्नो अन्तिम अस्त्र बनाए। कुशीनगरको त्यो शान्त जङ्गलमा बुद्धले ठिक त्यही गरे, जो शिवले हजारौँ वर्षअघि भनेका थिए— "आँखालाई पत्थर जस्तै स्थिर बनाइदेऊ।" जबसम्म मृत्युले बुद्धको भौतिक शरीरलाई छुन सक्थ्यो, उनी चेतनाको एउटा यस्तो गहिराइमा पुगिसकेका थिए जहाँ मृत्युको पहुँच नै थिएन। आजको यस लेखमा हामी बुद्धको त्यही अन्तिम रहस्य र मृत्युलाई जित्ने 'चेतनाको अन्तर्मुखी यात्रा' को बारेमा चर्चा गर्नेछौँ। १. आँखा बन्द गर्नुको वास्तविक अर्थ: पत्थर जस्तै स्थिरता हामीले दिनभर कयौँ पटक आँखा बन्द गर्छौँ, तर त्यो केवल पलक झार्नु मात्र हो। शिवको यो विधिले 'आँखा बन्द गर्नु' को अर्कै गम्भीर अर्थ दिन्छ। जब हामी आँखा चिम्लन्छौँ, बाहिरी संसार त हराउँछ तर भित्री संसारमा विचार, स्मृत...

 १. परिचय जब हामी ध्यान वा अध्यात्मको चर्चा गर्छौँ, धेरैको मानसपटलमा 'विपश्यना' वा 'आनापानसति' भन्नेबित्तिकै भगवान् बुद्धको शान्त स्वरूप झल्किन्छ। संसारले यस विधिलाई बुद्धको महान् खोजको रूपमा सम्मान गरेको छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ? श्वासको यो अदभूत विज्ञान बुद्धभन्दा हजारौँ वर्ष पुरानो हो। श्वास फेर्ने हाम्रो सामान्य प्रक्रियाभित्र एउटा यस्तो आध्यात्मिक ढोका लुकेको छ, जसलाई चिन्न सके मात्र पनि जीवनको परम सत्य उजागर हुन सक्छ। सत्यलाई जान्नका लागि तपाईंले आफूभित्र केही नयाँ कुरा थप्नु पर्दैन, बरु जे पहिलेदेखि नै विद्यमान छ, त्यसैलाई 'बोध' वा सजगताका साथ नियाल्नु पर्छ। आउनुहोस्, एउटा वरिष्ठ अन्वेषकको नजरबाट श्वासको त्यो प्राचीन र रहस्यमय विज्ञानको पत्र खोतल्दै जाऔँ, जसको जरा भगवान् शिवको 'विज्ञान भैरव तन्त्र' सम्म फैलिएको छ। २. बुद्धभन्दा पहिले शिव: एउटा विस्मयकारी ऐतिहासिक यथार्थ विपश्यना वा आनापानसति वास्तवमा कुनै आधुनिक आविष्कार होइन। यो त भगवान् शिवले 'विज्ञान भैरव तन्त्र' मा माता पार्वती (देवी) लाई दिएका ११२ ध्यानका विधिहरूमध्ये पहिलो र सबैभन्दा...

 १. प्रस्तावना: एउटा साझा समस्या र जिज्ञासा संसारका ९९ प्रतिशत मानिसहरूलाई यो पत्तो नै छैन कि उनीहरूको जीवन ऊर्जा हरक्षण भित्रभित्रै चुहिरहेको छ। के तपाईं पर्याप्त सुत्दा र राम्रो खानपान गर्दा पनि सधैं थकित र कमजोर महसुस गर्नुहुन्छ? आधुनिक मानिसले थकानलाई केवल कामको चाप र बुढ्यौलीलाई समयको स्वाभाविक परिणाम मान्ने ठूलो भुल गरिरहेको छ। तर प्राचीन योग विज्ञान र तन्त्रका रहस्यदर्शीहरूका अनुसार, हामीभित्र एउटा यस्तो 'ब्रह्मांडीय ईंधन' (Cosmic Fuel) छ, जसले हाम्रो चेतना र आयु निर्धारण गर्छ। यो लेखमा हामी त्यही रहस्यमय 'अदृश्य चुहावट' (Invisible Leakage) र त्यसलाई रोकेर काललाई समेत जित्न सक्ने प्राचीन विधिको गहिरो विश्लेषण गर्नेछौं। २. अपान वायु: ऊर्जाको त्यो अदृश्य प्वाल योग विज्ञानले हाम्रो जीवन ऊर्जालाई पाँच धारामा विभाजित गरेको छ, जसमा 'अपान वायु' सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण छ। अपानको अर्थ हो—तलतिर बग्ने ऊर्जा। यसको सिधा सम्बन्ध पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षणसँग हुन्छ। बहाव र प्रभाव: नाभिदेखि मुलाधार चक्रसम्म हुने सबै अधोगामी गतिहरू अपान वायुका कारण हुन्छन्। शरीरका विसर्जन प्रक...