Binod Yadav

१. प्रस्तावना: एउटा अण्डाको मूल्य कति? एउटा राजा शिकार खेल्ने क्रममा जङ्गलमा बाटो बिराएर आफ्ना साथीहरूबाट छुट्टिए। रात छिप्पिँदै गएपछि उनी एउटा सामान्य सराय (पाहुना घर) मा शरण लिन पुगे। भोलिपल्ट बिहान उनले खाजाको रूपमा दुईवटा अण्डा र केही दूध ग्रहण गरे। जब राजाले मूल्य सोधे, सरायको मालिकले निर्धक्कसँग भन्यो— "सय रुपैयाँ!" त्यो जमानामा दुईवटा अण्डाको लागि सय रुपैयाँ तिर्नु अकल्पनीय थियो। राजा विस्मित भए र सोधे, "के यहाँ अण्डाहरू यति धेरै दुर्लभ (Rare) छन् र?" सरायको वृद्ध मालिकले मुस्कुराउँदै एउटा मार्मिक उत्तर दियो, जसले राजाको विवेकमा ठूलो प्रहार गर्‍यो। उसले भन्यो— "होइन महोदय, अण्डाहरू दुर्लभ होइनन्, तर राजाहरू दुर्लभ हुन्।" यो सानो घटनाले मानिसको सबैभन्दा ठूलो र घातक कमजोरी 'अहंकार' (Ego) तर्फ सङ्केत गर्दछ। आजको यस लेखमा हामी ओशोका मर्मस्पर्शी कथाहरू मार्फत अहंकारको भ्रामक संसारलाई चिर्ने प्रयास गर्नेछौँ। २. पहिलो पाठ: हाम्रो कमजोरी नै अरूको अवसर हो सरायको मालिकले राजाको पद र प्रतिष्ठाको मनोविज्ञानलाई राम्ररी बुझेको थियो। उसलाई थाहा थियो कि जो ...

  ध्यानको आसनमा बस्ने बित्तिकै धेरैको एउटै गुनासो हुन्छ— 'मन स्थिर भएन, चित्त असाध्यै चञ्चल भयो।' हामीमध्ये धेरैले ध्यानलाई मन एकाग्र गर्ने एउटा कसरतका रूपमा बुझ्ने गरेका छौँ। तर, ओशोको 'अन्तर्यात्रा' प्रवचनको सारलाई गहिरिएर हेर्ने हो भने हामीले ध्यानका नाममा गरिरहेको प्रयास नै ध्यानको बाधक बनिरहेको देखिन्छ। ध्यान कुनै नियन्त्रण होइन, बरु यो त मनको अस्थिरतालाई 'जे छ, त्यस्तै' रूपमा स्विकार्ने एउटा सहज अवस्था हो। एकाग्रता ध्यान होइन: दबाब र द्वन्द्वको अन्त्य साधारणतया हामी एकाग्रता (Concentration) लाई नै ध्यान मान्ने गल्ती गर्छौं। तर एकाग्रतामा एक किसिमको मानसिक तनाव र जबरजस्ती लुकेको हुन्छ। एकाग्र हुनुको अर्थ हो— मनलाई अन्य सबै विषयबाट हटाएर एउटा बिन्दुमा बाँध्नु। जब तपाईं मनलाई जबरजस्ती एक ठाउँमा रोक्न खोज्नुहुन्छ, तब तपाईं र तपाईंको मनबीच एउटा सूक्ष्म युद्ध सुरु हुन्छ। जहाँ द्वन्द्व र लडाइँ छ, त्यहाँ ध्यान कसरी सम्भव हुन्छ? किनकि द्वन्द्व आफैँमा अशान्ति हो, जबकि ध्यानको अर्थ त पूर्ण विश्राम र शून्यता हो। पूर्ण स्वीकार्यता: साक्षी भावको इन्धन ध्यानको वास्तविक स...

  आजको आधुनिक युगमा धेरै मानिसहरू चिकित्सा विज्ञानको मापदण्डमा 'स्वस्थ' देखिए तापनि भित्रैदेखि रित्तो, थकित र ऊर्जाविहीन महसुस गर्छन्। अस्पतालका रिपोर्टहरू सामान्य हुनु तर जीवनमा उत्साह नहुनुको मुख्य कारण हाम्रो 'ऊर्जा-शरीर' सँगको सम्पर्क टुट्नु हो। ओशोले मानव ऊर्जा विज्ञानको एउटा गहन रहस्य उजागर गर्नुभएको छ: हामी केवल हाड-छालाले बनेको 'अन्नमय कोष' (Physical Body) मात्र होइनौँ, हामीभित्र एउटा विद्युतीय शरीर पनि छ, जसलाई 'प्राणमय कोष' (Energy Body) भनिन्छ। जबसम्म यो ऊर्जा-शरीर जीवन्त रहँदैन, तबसम्म पूर्ण स्वास्थ्य र आनन्द केवल एउटा कल्पना मात्र हुन्छ। १. बिरामी हुनुभन्दा ६ महिना अगाडिको चेतावनी प्रणाली मानव स्वास्थ्यको क्षेत्रमा ओशोले एउटा क्रान्तिकारी सत्यको उद्घाटन गर्नुभएको छ। कुनै पनि रोग हाम्रो भौतिक शरीर (अन्नमय कोष) मा प्रकट हुनुभन्दा ६ महिना अगाडि नै ऊर्जा-शरीर (प्राणमय कोष) मा देखिइसकेको हुन्छ। सोभियत रुसका वैज्ञानिकहरूले 'किरलियान फोटोग्राफी' मार्फत यो विद्युतीय शरीर वा 'बायो प्लाज्मा' को अस्तित्व प्रमाणित गरिसकेका छन्। विशेषज्ञ ...

जब एउटा नवजात शिशु यो धर्तीमा पाइला टेक्छ, अस्पतालको कोठामा एउटा बडो अनौठो र केही हदसम्म हिंस्रक दृश्य मञ्चन हुन्छ। डाक्टरले बच्चालाई खुट्टामा समातेर उल्टो झुण्ड्याउँछन् र उसलाई मुक्का वा थप्पड हानिन्छ। हामी यसलाई सामान्य मान्छौँ र बच्चा रोएकोमा खुसी मनाउँछौँ। तर, एक वरिष्ठ आध्यात्मिक चिन्तक र बाल मनोविज्ञानको विद्यार्थीको रूपमा म सोध्न चाहन्छु—के जीवनको सुरुवात रुवाइबाटै हुनु अनिवार्य छ? ओशोले एक फ्रान्सेली मनोवैज्ञानिकको क्रान्तिकारी प्रयोगबारे चर्चा गर्नुभएको छ, जसको टोलीमा ओशोकै अनुयायी (संन्यासी) हरू संलग्न छन्। ती मनोवैज्ञानिकले इतिहासमै पहिलोपटक यस्ता हजारौँ बच्चाहरूलाई जन्म दिन सफल भएका छन्, जो जन्मनासाथ रुँदैनन्, बरु प्रफुल्लित भएर मुस्कुराउँछन्। ओशोका अनुसार हाम्रो वर्तमान चिकित्सा पद्धतिले बच्चाको पहिलो सासमा नै ठूलो 'पाखण्ड' र जबर्जस्ती गरिरहेको छ। आउनुहोस्, जन्मको प्रक्रियालाई हेर्ने ओशोका यी ४ क्रान्तिकारी सूत्रहरूका बारेमा चर्चा गरौँ। १. पहिलो क्रान्तिकारी सूत्र: नाल काट्न हतार नगरौँ र आमाको सामिप्यता अस्पतालमा बच्चा जन्मने बित्तिकै गरिने पहिलो काम हो—नाल (Umbili...

हाम्रो मन सधैं अनेकौँ विचारहरूको अनवरत कोलाहलले भरिएको हुन्छ। बिहान ब्युँझिएदेखि राति निद्रामा नपरुन्जेलसम्म विचारहरूको एउटा अन्तहीन शृङ्खला चलिरहन्छ, जसले हाम्रो आन्तरिक मौनतालाई विथोलिरहन्छ। धेरैका लागि ध्यान एउटा शान्त भएर बस्ने सामान्य अभ्यास मात्र हुन सक्छ, तर आध्यात्मिक गहिराइमा ध्यान त्योभन्दा कयौँ गुणा शक्तिशाली र रूपान्तरणकारी प्रक्रिया हो। ध्यान एउटा यस्तो 'अग्नि' हो, जसमा मनका सारा विकार र विचारहरूलाई भष्म गर्ने सामर्थ्य हुन्छ। महावीर वाणी (भाग-२, प्रवचन #४८) मा आधारित यस लेखमा हामी ध्यानको त्यो प्रखर स्वरूप र विचारशून्यताको अद्भुत कलाबारे चर्चा गर्नेछौँ। १. ध्यान: विचार जलाउने अग्नि ध्यानलाई अग्निको संज्ञा दिनुको गहिरो अर्थ यसको शुद्धीकरण गर्ने शक्तिसँग जोडिएको छ। जसरी अग्निमा परेका वस्तुहरू जलेर आफ्नो अस्तित्व समाप्त पार्छन्, त्यसरी नै ध्यानको प्रखरतामा विचारहरू टिक्न सक्दैनन्। विचार जतिसुकै बलियो किन नहोस्, ध्यानको रापले त्यसलाई पगालिदिन्छ। "ध्यान अग्नि हो। यसले कुनै पनि विचारलाई जलाइदिन्छ।" - महावीर वाणी यो अग्निले बाह्य जगतका वस्तुलाई होइन, बरु हाम्रो ...

आजको व्यस्त र कोलाहलपूर्ण आधुनिक जीवनशैलीमा मानिसहरू अक्सर आन्तरिक शान्तिको खोजीमा भौतारिरहेका हुन्छन्। बाहिरी सफलता प्राप्त गरे पनि मनको अशान्ति र जीवनको अन्योलले गर्दा धेरैलाई जगविहीन भएको महसुस हुन्छ। यस्तो समयमा हामीलाई केही यस्ता आधारभूत र शाश्वत सत्यहरूको आवश्यकता पर्छ, जसले हामीलाई आत्म-अनुशासन र मानसिक स्पष्टता प्रदान गरोस्। यस लेखमा प्रस्तुत गरिएका जीवनका महत्वपूर्ण सिद्धान्तहरू बुद्ध दर्शन र आत्म-विजयको गहिरो बोधमा आधारित छन्। "बुद्धम् शरणम् गच्छामि" यो मन्त्रले केवल एउटा दर्शनको शरणमा जाने मात्र नभई, आफूभित्रको उच्च चेतना र शान्तिको खोजी गर्ने मार्ग प्रशस्त गर्दछ। यसैको जगमा उभिएर आत्म-रुपान्तरणका लागि निम्न ९ सुनौला सूत्रहरू चर्चा गरिएको छ: १. आत्म-निर्भरता नै प्रगतिको आधार परिवर्तनको पहिलो पाइला आफैँबाट सुरु हुन्छ। जबसम्म व्यक्तिले आफ्नो अस्तित्वलाई स्वीकार गर्दैन र आफ्नै क्षमतामा भरोसा गर्दैन, तबसम्म बाहिरी मद्दतले मात्र उसलाई गन्तव्यमा पुऱ्याउन सक्दैन। "स्वयम् बिना केही पनि सम्भव छैन।" कुनै पनि उपलब्धि हासिल गर्नका लागि सबैभन्दा पहिले आफूमाथि विश्वास ...

१. परिचय आजको यो आधुनिक र भागदौडपूर्ण संसारमा हामी सबै कतै न कतै हराइरहेका छौँ। बाहिरबाट हेर्दा सबै कुरा ठिक देखिए पनि हाम्रो भित्री मन एउटा अनौठो छटपटी र अतृप्तिको मृगतृष्णामा दौडिरहेको छ। हामी खुसी र शान्तिको तिर्खा मेटाउन कहिले धन-सम्पत्ति त कहिले बाह्य सम्बन्धहरूको पछि लाग्छौँ, तर विडम्बना, त्यो तृप्ति कहिल्यै भेटिँदैन। हामीले खुसी गलत ठाउँमा खोजिरहेका छौँ। बुद्ध र ओशो जस्ता महान् क्रान्तिकारी दार्शनिकहरूले देखाउनुभएको यो मार्गचित्र कुनै सिद्धान्त मात्र होइन, बरु आफूले आफैँलाई भेट्ने एउटा ऐना हो। आउनुहोस्, यी ५ जीवन-दर्शनका सूत्रहरूमा डुबुल्की मारौँ, जसले तपाईंको अस्तित्वलाई नै नयाँ उचाइ दिनेछन्। २. पहिलो पाठ: धर्म कर्मकाण्ड होइन, यो त भित्री मौनता हो हामी प्रायः धर्मलाई मन्दिरको घण्टी, पूजाआजा वा विशेष पहिरनसँग जोडेर हेर्ने गर्छौँ। तर वास्तविक धर्म यी बाह्य आडम्बरहरूभन्दा निकै पर र गहिरो छ। मानिसहरू कर्मकाण्डमा अल्झिन रुचाउँछन् किनभने यो सजिलो छ; केही मन्त्र पढ्नु वा दियो बाल्नुमा कुनै मानसिक जोखिम छैन। तर आफ्नो 'अहंकार' को मृत्यु स्वीकार गरेर भित्री शून्यतामा हराउनु निकै ...

१. प्रस्तावना   के तपाईं पर्याप्त निद्रा र पोसिलो खाना खाँदा पनि दिनभरि थकित महसुस गर्नुहुन्छ? हामीमध्ये धेरैले थकानलाई केवल शारीरिक कमजोरी मान्छौं, तर यसको वास्तविक जरो हाम्रो श्वास फेर्ने शैली र 'प्राणमय कोष' (Energy Body) सँग जोडिएको हुन्छ। आधुनिक मानिसले बिर्सिएको एउटा सरल सत्य के हो भने—ऊर्जाको कमी हुनु भनेको हाम्रो शरीरमा इन्धनको अभाव हुनु मात्र होइन, बरु ऊर्जालाई ग्रहण गर्ने र सञ्चय गर्ने हाम्रो जैविक प्रणालीमा अवरोध आउनु हो। आउनुहोस्, श्वास र जीवन-शक्तिको त्यो रहस्यमय संसारलाई बुझौं जसले तपाईंको स्वास्थ्यप्रतिको दृष्टिकोणलाई सदाका लागि बदलिदिनेछ। २. 'प्राणमय कोष': तपाईंको शरीरभन्दा ठूलो ऊर्जाको घेरा   हाम्रो दृश्य शरीर (अन्नमय कोष) भन्दा बाहिर र भित्र एउटा सूक्ष्म ऊर्जाको तह हुन्छ, जसलाई 'प्राणमय कोष' भनिन्छ। यो कोषले हामीलाई एक नयाँ प्रकारको स्वतन्त्रता र विशालता प्रदान गर्दछ। रोचक कुरा के छ भने, प्राचीन ऋषिमुनिहरूले 'प्राण' वा ताओवादीहरूले 'ची' (Chi) भनेर व्याख्या गरेको यो ऊर्जालाई आधुनिक विज्ञानले पनि स्विकार्न थालेको छ। सोभियत रुसको अ...

हाम्रो जीवनमा कतिपय यस्ता मोडहरू आउँछन्, जहाँ हामीले निक्कै मेहनत गरेर चाहेको कुरा पनि प्राप्त हुँदैन। यस्तो बेला मनमा एउटै प्रश्न उठ्छ— "मैले नै किन पाइनँ?" तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ? हाम्रो 'अधुरो चाहना' नै हाम्रो जीवनको सबैभन्दा ठूलो 'सुरक्षा कवच' हुन सक्छ। किन पुरा हुँदैनन् हाम्रा सबै चाहना? एउटा सन्तुलित दृष्टिकोणबाट हेर्दा यसका तीनवटा मुख्य पाटा छन्: विधि र पात्रताको प्रश्न: कहिलेकाहीँ हाम्रो गन्तव्य त सही हुन्छ, तर हिँड्ने बाटो वा समय सही हुँदैन। एउटा काँचो फललाई जबरजस्ती टिप्दा त्यसले स्वाद दिँदैन। अधुरोपनले हामीलाई आफ्नो क्षमता पुनरावलोकन गर्ने र थप 'योग्य' बन्ने अवसर दिन्छ। ब्रह्माण्डको सुरक्षा प्रणाली: एउटा सानो बच्चाले बलिरहेको आगो समात्न खोज्छ, तर आमाले रोक्नुहुन्छ। बच्चा रुन्छ, उसलाई लाग्छ आमाले उसको 'चाहना' पुरा गरिदिनुभएन। तर आमालाई थाहा छ, त्यो चाहना पुरा हुनु भनेको हात डढ्नु हो। ईश्वरले पनि हामीलाई त्यसरी नै कतिपय कुराबाट जोगाइरहनुभएको हुन्छ। अहंकारको विसर्जन: सफलताले प्रायः मान्छेमा अहंकार भर्छ, तर असफलताले मान्छे...

हामी मानिसहरू सधैं भविष्यको चिन्तामा पिरोलिएका हुन्छौँ। जब जीवनमा हाम्रो योजना अनुरूप फल मिल्दैन, तब हामी दुःखी हुन्छौँ र नियतिलाई सराप्न थाल्छौँ। तर के हामीले कहिल्यै सोचेका छौँ कि हाम्रो सीमित दृष्टिले जसलाई 'विपत्ति' देखिरहेको छ, त्यो वास्तवमा एउटा ठूलो 'आशिर्वाद' को सुरुवात हुन सक्छ? "डिभाइन डिजाइन एन्ड द एन्जल्स लाफ्टर" (Divine Design and the Angel's Laughter) को कथाले एउटा देवदूतको माध्यमबाट जीवनका ती रहस्यहरू उजागर गर्छ, जुन हाम्रो मानवीय अहंकार र अज्ञानताभन्दा धेरै माथि छन्। १. हाम्रो सीमित दृष्टि र अदृश्य आशिर्वाद (Our Limited Vision and Unseen Blessings) कथामा एउटा देवदूतले ईश्वरीय विधानमाथि प्रश्न उठाएका कारण 'दिव्य दण्ड' स्वरूप पृथ्वीमा आउनुपर्छ। उनलाई एउटा गरीब चमार (जुत्ता सिलाउने व्यक्ति) ले आश्रय दिन्छ। जब चमारले आफ्ना छोराछोरीका लागि कपडा किन्न राखेको पैसाले एउटा अपरिचित र ठिठुरिरहेको मानिस (देवदूत) लाई लुगा किनेर घर ल्याउँछ, तब उसकी श्रीमती क्रोधले पागल हुन्छिन्। उनी आफ्नो अभाव देखेर चिच्याउँछिन्, तर त्यही बेला देवदूत पहिलो पटक आफ...

१. परिचय: भविष्यको चिन्ता कि वर्तमानको सुधार? धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो भविष्य कस्तो होला भन्ने चिन्ता र ऊहापोहमा अल्झिएका हुन्छन्। तर, एउटा गहिरो प्रश्न मननयोग्य छ—"भोलिको चिन्ता किन गर्ने?" वास्तवमा हाम्रो भविष्य कुनै अज्ञात शक्तिले लेखिदिने कथा होइन, यो त हाम्रै आजका कार्यहरूको प्रतिध्वनि हो। यदि वर्तमानलाई एउटा 'बीउ' मान्ने हो भने, भविष्य त्यही बीउबाट अंकुरित हुने 'बिरुवा' हो। यदि आजको बीउ नै दोषपूर्ण छ भने, भोलि त्यसबाट फलदायी वृक्षको आशा गर्नु निरर्थक हुन्छ। त्यसैले, सुन्दर भविष्यको निर्माण गर्ने एक मात्र उपाय भनेको वर्तमानको क्षणलाई सचेत भई सुधार्नु नै हो। २. आजको बीउ नै भोलिको बिरुवा हो हाम्रो जीवनमा हामीले गर्ने हरेक सानो कार्य र सोचको एउटा निश्चित र अटल परिणाम हुन्छ। यसलाई बुझ्न कर्मको नियमलाई बुझ्न जरुरी छ। कर्मको यो विज्ञान प्रकृतिका अन्य भौतिक नियमहरू जस्तै शाश्वत छ: जसरी आगोको स्वभाव ताप दिनु हो र पानीको स्वभाव सधैँ तलतिर बग्नु हो, त्यसरी नै हाम्रा शुभ विचार र शुभ कर्मले अनिवार्य रूपमा शुभ परिणाम नै निम्त्याउँछन्। हामीभित्रको त्यो 'मौन द्रष्टा...

मृत्यु एउटा यस्तो अपरिहार्य सत्य हो, जसको नाम सुन्नासाथ मानिसको मनमा गहिरो भय उत्पन्न हुन्छ। संसारमा प्रायः सबै मानिस मृत्युबाट टाढा भाग्न चाहन्छन्। तर, अध्यात्मको इतिहासमा एकजना यस्ता महापुरुष थिए, जसले मृत्युलाई शत्रु मानेर भाग्नुको सट्टा त्यसको आँखामा आँखा जुधाएर साक्षात्कार गरे र त्यसैको माध्यमबाट 'अमृत' को अनुभव गरे। उनी थिए— १७-१८ वर्षका किशोर रमण, जो पछि गएर 'रमण महर्षि' का नामले विश्वविख्यात भए। सत्यको खोजीमा घर छोडेर हिँडेका ती किशोर भोक, तिर्खा र थकानले व्याकुल भएर एउटा मन्दिरमा पुगेका थिए। धेरै दिनको हिँडाइले गर्दा उनका खुट्टामा ठेलाहरू उठेका थिए। शरीर शिथिल थियो र प्राण त्याग हुन लागेको जस्तो आभास हुन्थ्यो। सामान्य मानिस यस्तो अवस्थामा अत्तालिन्छन्, तर रमणले जे गरे, त्यो नै उनको जीवनको 'निर्विकल्प क्रान्ति' बन्यो। उनले मृत्युलाई भागेर होइन, जागेर हेर्ने निर्णय गरे। रमण महर्षिको यो अनौठो अनुभवबाट हामीले सिक्न सक्ने ४ महत्वपूर्ण जीवन-बोधहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ: १. तथाता (Total Acceptance) — मृत्युलाई 'प्रसाद' को रूपमा स्वीकार्नु जब मृत्यु अग...

 १. पृष्ठभूमि र मन्थन हामीमध्ये धेरैजना हरदम व्यस्त देखिन्छौँ, तैपनि दिनको अन्त्यमा उपलब्धि भने शून्यप्रायः हुन्छ। के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ—संसारको सबैभन्दा बहुमूल्य पुँजी 'समय' आफ्नो हातमा हुँदाहुँदै पनि हामी किन लक्ष्यहीन भौतारिरहेका हुन्छौँ? हामी आफ्नो भौतिक सम्पत्तिको रक्षा गर्न घरमा ताल्चा लगाउँछौँ, सीसीटीभी क्यामेरा जोड्छौँ र बाहिरी चोरबाट सतर्क रहन्छौँ। तर विडम्बना, हामीले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो ढुकुटी अर्थात् 'समय' को सुरक्षा गर्न भने बिर्सिरहेका छौँ। यो ढुकुटी कुनै बाहिरी व्यक्तिले होइन, हाम्रै आफ्नै मनले 'अदृश्य चोर' बनेर लुटेर लगिरहेको छ। २. समय: शिखर पुर्‍याउने वा धराम खसाल्ने शक्ति समय केवल घडीको सुइको चाल मात्र होइन, यो त हाम्रो जीवनको वास्तविक अस्तित्व र पुरुषार्थको आधार हो। जसले समयको पदचापलाई चिन्न सक्छ र यसको कदर गर्छ, उसलाई समयले सफलताको सर्वोच्च शिखरमा पुर्‍याउँछ। तर, जसले समयको यो अदृश्य शक्तिलाई बेवास्ता गर्छ, उसलाई समयले नै शिखरबाट धराम खसालेर समाजमा एउटा अनुपयोगी र अर्थहीन पात्रको रूपमा सीमित गरिदिन्छ। समयको गम्भीरता र यसको सर्...

  १. भूमिका आधुनिक जीवनको यो कोलाहल र आपाधापीमा मानिस बाहिरी जगतको सफलता प्राप्त गर्न यति मग्न छ कि उसले आफ्नै आन्तरिक शान्ति गुमाउँदै गएको पत्तो नै पाएको छैन। हामी जति धेरै सुखका साधनहरू जुटाउँछौँ, त्यति नै बढी मानसिक अशान्ति र रित्तोपनको शिकार भइरहेका छौँ। यस्तो समयमा सिद्धार्थ गौतम बुद्धका दर्शनहरू केवल प्राचीन धार्मिक उपदेश मात्र होइनन्, बल्कि यी त जीवन जिउने अत्यन्तै आधुनिक, वैज्ञानिक र मनोवैज्ञानिक सूत्रहरू हुन्। बुद्धका यी क्रान्तिकारी शिक्षाहरूले हामीलाई बाहिरी संसारलाई होइन, आफ्नै मनलाई रूपान्तरण गर्न प्रेरित गर्दछन्। आउनुहोस्, बुद्धका ती पाँच जीवन-परिवर्तनकारी सूत्रहरूमाथि चिन्तन गरौँ, जसले तपाईंको जीवनलाई नयाँ उचाइ प्रदान गर्नेछन्। २. पहिलो सूत्र: विचार नै तपाईंको भाग्यको निर्माता हो हाम्रो अस्तित्वको जग नै हाम्रा विचारहरू हुन्। एउटा सानो विचारले बीजको कार्य गर्दछ, जुन पछि गएर कर्ममा परिणत हुन्छ। जब एउटै कर्म बारम्बार दोहोरिन्छ, तब त्यसले बानीको रूप लिन्छ र त्यही बानीले अन्ततः हाम्रो चरित्र र भाग्यको निर्माण गर्दछ। बुद्धका अनुसार हामीले जुन गुणस्तरको विचार मनमा पाल्छौँ, ...

कहिलेकाहीँ एउटा सानो तस्विर वा केही हरफ शब्दहरूले हाम्रो आत्माको त्यो ढोका ढकढक्याउँछन्, जुन हामीले वर्षौंदेखि बन्द गरेर राखेका थियौँ।  १. विसर्जनको सौन्दर्य: "जसले बिर्सिए, उनीहरूलाई जान देऊ" हामी अक्सर ती मानिसहरूलाई समातेर बसिरहेका हुन्छौँ, जसले हाम्रो अस्तित्वलाई कहिल्यै प्रेम गरेनन्। बुद्ध भन्नुहुन्छ— जसरी एउटा सुकेको पात रुखबाट झरेपछि फेरि जोडिन खोज्दैन, त्यसरी नै जसको यात्रा तिमीसँग सकियो, उसलाई सप्रेम बिदा गर। कसैको जीवनमा आफ्नो उपस्थितिको लागि भिक्षा माग्नु आत्म-सम्मानको अपमान हो। 'अनासक्ति' नै त्यो मलम हो, जसले तिम्रो रित्तो हृदयलाई पूर्णता दिन्छ। २. घाउको पवित्रता: "दुख्न देऊ, तब मात्र निको हुनेछ" हामी दुःखबाट भाग्न खोज्छौँ, तर दुःख त गुरु हो। बुद्धको पहिलो सत्यले भन्छ— 'दुःख छ'। त्यसैले जब मन रुन्छ, उसलाई रुन देऊ। त्यो पीडालाई महसुस गर, किनभने निको हुने बाटो त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। जसरी आगोमा नतली सुन शुद्ध हुँदैन, त्यसरी नै पीडाको रापमा नजली आत्मा कुन्दन बन्दैन। "Let it heal" भन्नुको अर्थ हो—आफैलाई समय देऊ, तिमी मेसिन होइनौ, ति...

 १. प्रस्तावना: श्वास—विश्व र विश्वातीत बीचको सेतु हाम्रो आधुनिक जीवन 'अटो-पाइलट' मोडमा चलिरहेको एउटा यन्त्र जस्तै भएको छ। हामी दौडिरहेका छौं, तर कहाँ पुग्ने हो, थाहा छैन। यस यान्त्रिकताको बीचमा एउटा यस्तो सूक्ष्म प्रक्रिया निरन्तर चलिरहेको छ, जसले हामीलाई अस्तित्वसँग जोडेर राखेको छ—त्यो हो हाम्रो 'श्वास'। ओशोका अनुसार श्वास केवल फोक्सोको खुम्चने र फुल्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो त 'स्व' र 'विश्व' (Cosmos) बीचको एउटा जीवन्त सेतु हो। एउटा गहिरो र चुनौतीपूर्ण सत्य के छ भने—हामीले श्वास लिने होइन, श्वास आफैं चल्छ। यदि श्वास फेर्ने जिम्मेवारी हाम्रो सचेत मनलाई दिइएको भए, हामीले कुनै कुरा सोच्दा वा निदाउँदा श्वास फेर्न बिर्सने थियौं र जीवन तत्काल समाप्त हुने थियो। श्वासका दुई छोरहरू छन्: एउटा छोरले हाम्रो भौतिक शरीर र दृश्य संसारलाई छुन्छ भने अर्को छोरले 'विश्वातीत' (Transcendental) अर्थात् त्यो अज्ञात र अशरीरी आयामलाई स्पर्श गर्छ। "श्वास तिम्रो र तिम्रो शरीरको बीचमा एउटा सेतु हो। यसले तिमीलाई निरन्तर शरीरसँग जोडिरहेको छ र साथै यसले तिमीलाई विश्व...

हामी जन्मिएदेखि मृत्युको क्षणसम्म एउटै कुरा निरन्तर गरिरहन्छौँ—श्वास फेर्ने। तर विडम्बना, जुन कुरा हाम्रो जीवनको सबैभन्दा नजिक छ, त्यसैको रहस्यबाट हामी सबैभन्दा टाढा छौँ। आधुनिक जीवनको भागदौड, तनाव र मानसिक बेचैनीको मूल कारण नै हामी आफ्नो केन्द्रबाट च्युत हुनु हो। हजारौँ वर्ष अघि भगवान् शिवले माता पार्वतीलाई १०८ वटा ध्यानका विधिहरू सिकाउनुभयो, जसलाई 'विज्ञान भैरव तन्त्र' भनिन्छ। ओशोले यी प्राचीन सूत्रहरूलाई आधुनिक मानवको मनोविज्ञान अनुसार व्याख्या गर्दै एउटा नयाँ गोरेटो कोरिदिनुभएको छ। ओशोको यो क्रान्तिकारी दृष्टिकोणलाई विचार गरौँ, जसले तपाईँको चेतनाको आयामलाई नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ। १. श्वास: शरीर र ब्रह्माण्ड जोड्ने 'सेतु' हाम्रो श्वास केवल अक्सिजनको आदानप्रदान मात्र होइन, यो त एउटा सेतु (Bridge) हो जसले शरीरलाई विश्व र 'विश्वातीत' (ब्रह्माण्डभन्दा परको सत्ता) सँग जोड्दछ। तन्त्रको दृष्टिमा श्वासका दुईवटा विन्दुहरू हुन्छन्—एउटा विन्दु जहाँ यसले शरीरलाई छुन्छ र अर्को विन्दु जहाँ यसले परमात्मालाई छुन्छ। शिव भन्नुहुन्छ: "यह अनुभव दो श्वासों के बीच घटित हो...

कुनै पनि मानिसका लागि मृत्यु सबैभन्दा ठूलो भय र अन्तिम सत्य हो। तर के मृत्युलाई पनि 'धोका' दिन सम्भव छ? वा मृत्यु आउनुअघि नै त्यसभन्दा माथिको कुनै अद्भूत अवस्थामा विलीन हुन सकिन्छ? जब बुद्धको महापरिनिर्वाणको समय नजिक आयो, उनले भगवान् शिवद्वारा प्रतिपादित 'विज्ञान भैरव तन्त्र' को ३० औँ विधिलाई आफ्नो अन्तिम अस्त्र बनाए। कुशीनगरको त्यो शान्त जङ्गलमा बुद्धले ठिक त्यही गरे, जो शिवले हजारौँ वर्षअघि भनेका थिए— "आँखालाई पत्थर जस्तै स्थिर बनाइदेऊ।" जबसम्म मृत्युले बुद्धको भौतिक शरीरलाई छुन सक्थ्यो, उनी चेतनाको एउटा यस्तो गहिराइमा पुगिसकेका थिए जहाँ मृत्युको पहुँच नै थिएन। आजको यस लेखमा हामी बुद्धको त्यही अन्तिम रहस्य र मृत्युलाई जित्ने 'चेतनाको अन्तर्मुखी यात्रा' को बारेमा चर्चा गर्नेछौँ। १. आँखा बन्द गर्नुको वास्तविक अर्थ: पत्थर जस्तै स्थिरता हामीले दिनभर कयौँ पटक आँखा बन्द गर्छौँ, तर त्यो केवल पलक झार्नु मात्र हो। शिवको यो विधिले 'आँखा बन्द गर्नु' को अर्कै गम्भीर अर्थ दिन्छ। जब हामी आँखा चिम्लन्छौँ, बाहिरी संसार त हराउँछ तर भित्री संसारमा विचार, स्मृत...

 १. परिचय जब हामी ध्यान वा अध्यात्मको चर्चा गर्छौँ, धेरैको मानसपटलमा 'विपश्यना' वा 'आनापानसति' भन्नेबित्तिकै भगवान् बुद्धको शान्त स्वरूप झल्किन्छ। संसारले यस विधिलाई बुद्धको महान् खोजको रूपमा सम्मान गरेको छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ? श्वासको यो अदभूत विज्ञान बुद्धभन्दा हजारौँ वर्ष पुरानो हो। श्वास फेर्ने हाम्रो सामान्य प्रक्रियाभित्र एउटा यस्तो आध्यात्मिक ढोका लुकेको छ, जसलाई चिन्न सके मात्र पनि जीवनको परम सत्य उजागर हुन सक्छ। सत्यलाई जान्नका लागि तपाईंले आफूभित्र केही नयाँ कुरा थप्नु पर्दैन, बरु जे पहिलेदेखि नै विद्यमान छ, त्यसैलाई 'बोध' वा सजगताका साथ नियाल्नु पर्छ। आउनुहोस्, एउटा वरिष्ठ अन्वेषकको नजरबाट श्वासको त्यो प्राचीन र रहस्यमय विज्ञानको पत्र खोतल्दै जाऔँ, जसको जरा भगवान् शिवको 'विज्ञान भैरव तन्त्र' सम्म फैलिएको छ। २. बुद्धभन्दा पहिले शिव: एउटा विस्मयकारी ऐतिहासिक यथार्थ विपश्यना वा आनापानसति वास्तवमा कुनै आधुनिक आविष्कार होइन। यो त भगवान् शिवले 'विज्ञान भैरव तन्त्र' मा माता पार्वती (देवी) लाई दिएका ११२ ध्यानका विधिहरूमध्ये पहिलो र सबैभन्दा...

 १. प्रस्तावना: एउटा साझा समस्या र जिज्ञासा संसारका ९९ प्रतिशत मानिसहरूलाई यो पत्तो नै छैन कि उनीहरूको जीवन ऊर्जा हरक्षण भित्रभित्रै चुहिरहेको छ। के तपाईं पर्याप्त सुत्दा र राम्रो खानपान गर्दा पनि सधैं थकित र कमजोर महसुस गर्नुहुन्छ? आधुनिक मानिसले थकानलाई केवल कामको चाप र बुढ्यौलीलाई समयको स्वाभाविक परिणाम मान्ने ठूलो भुल गरिरहेको छ। तर प्राचीन योग विज्ञान र तन्त्रका रहस्यदर्शीहरूका अनुसार, हामीभित्र एउटा यस्तो 'ब्रह्मांडीय ईंधन' (Cosmic Fuel) छ, जसले हाम्रो चेतना र आयु निर्धारण गर्छ। यो लेखमा हामी त्यही रहस्यमय 'अदृश्य चुहावट' (Invisible Leakage) र त्यसलाई रोकेर काललाई समेत जित्न सक्ने प्राचीन विधिको गहिरो विश्लेषण गर्नेछौं। २. अपान वायु: ऊर्जाको त्यो अदृश्य प्वाल योग विज्ञानले हाम्रो जीवन ऊर्जालाई पाँच धारामा विभाजित गरेको छ, जसमा 'अपान वायु' सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण छ। अपानको अर्थ हो—तलतिर बग्ने ऊर्जा। यसको सिधा सम्बन्ध पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षणसँग हुन्छ। बहाव र प्रभाव: नाभिदेखि मुलाधार चक्रसम्म हुने सबै अधोगामी गतिहरू अपान वायुका कारण हुन्छन्। शरीरका विसर्जन प्रक...