के हामीले जन्मने प्रक्रियामै गल्ती गरिरहेका छौँ? ओशोका यी ४ क्रान्तिकारी अन्तर्दृष्टि

जब एउटा नवजात शिशु यो धर्तीमा पाइला टेक्छ, अस्पतालको कोठामा एउटा बडो अनौठो र केही हदसम्म हिंस्रक दृश्य मञ्चन हुन्छ। डाक्टरले बच्चालाई खुट्टामा समातेर उल्टो झुण्ड्याउँछन् र उसलाई मुक्का वा थप्पड हानिन्छ। हामी यसलाई सामान्य मान्छौँ र बच्चा रोएकोमा खुसी मनाउँछौँ। तर, एक वरिष्ठ आध्यात्मिक चिन्तक र बाल मनोविज्ञानको विद्यार्थीको रूपमा म सोध्न चाहन्छु—के जीवनको सुरुवात रुवाइबाटै हुनु अनिवार्य छ?

ओशोले एक फ्रान्सेली मनोवैज्ञानिकको क्रान्तिकारी प्रयोगबारे चर्चा गर्नुभएको छ, जसको टोलीमा ओशोकै अनुयायी (संन्यासी) हरू संलग्न छन्। ती मनोवैज्ञानिकले इतिहासमै पहिलोपटक यस्ता हजारौँ बच्चाहरूलाई जन्म दिन सफल भएका छन्, जो जन्मनासाथ रुँदैनन्, बरु प्रफुल्लित भएर मुस्कुराउँछन्। ओशोका अनुसार हाम्रो वर्तमान चिकित्सा पद्धतिले बच्चाको पहिलो सासमा नै ठूलो 'पाखण्ड' र जबर्जस्ती गरिरहेको छ। आउनुहोस्, जन्मको प्रक्रियालाई हेर्ने ओशोका यी ४ क्रान्तिकारी सूत्रहरूका बारेमा चर्चा गरौँ।

१. पहिलो क्रान्तिकारी सूत्र: नाल काट्न हतार नगरौँ र आमाको सामिप्यता

अस्पतालमा बच्चा जन्मने बित्तिकै गरिने पहिलो काम हो—नाल (Umbilical cord) काट्नु। ओशोका अनुसार यो एउटा गम्भीर गल्ती हो। नौ महिनासम्म बच्चाले नालकै माध्यमबाट आमाको सास लिइरहेको हुन्छ। ऊ बाहिर आउने बित्तिकै नाल काटिदिँदा उसको अक्सिजनको स्रोत अचानक बन्द हुन्छ र ऊ निसासिन्छ। यही घबराहट र प्राणरक्षाको छटपटीमा बच्चा रुन र चिच्याउन थाल्छ।

यसको विकल्पमा, बच्चा जन्मने बित्तिकै उसलाई आमाको पेटमा सुताउनुपर्छ। यसले केवल बच्चालाई मात्र होइन, आमालाई पनि मनोवैज्ञानिक रूपमा मद्दत गर्छ। बच्चा बाहिर निस्किएपछि आमाले महसुस गर्ने 'शून्यता' वा 'रिक्तता' लाई बच्चाको बाहिरी स्पर्शले पूर्ति गरिदिन्छ। जबसम्म बच्चाले आफैँले स्वाभाविक रूपमा फोक्सोबाट सास फेर्न सुरु गर्दैन, तबसम्म नाल काट्नु हुँदैन। ओशोको चेतावनी छ:

"साँस सम्म पनि तिमीले स्वाभाविक रूपमा लिन दिएनौ! साँस सम्म तिमीले कृत्रिम गरायौ, जबर्जस्ती गरायौ। बच्चालाई डराइदियौ।"

जुन जीवनको सुरुवात नै डर, थप्पड र उल्टो झुण्डिएर हुन्छ, त्यो मानिस भविष्यमा 'उल्टो खोपडी' को हुने र जीवनभर रुने बहाना खोज्ने सम्भावना रहन्छ।

२. दोस्रो क्रान्तिकारी सूत्र: अस्पतालको हिंसात्मक प्रकाश र आँखाको सुरक्षा

गर्भको नौ महिनासम्म बच्चा पूर्ण अन्धकारमा रहेको हुन्छ। उसको आँखाका तन्तुहरू अत्यन्तै कोमल र संवेदनशील हुन्छन्। तर अस्पतालका प्रसूति कक्षहरूमा कडा 'ट्युब लाइट' वा चम्किला बल्बहरूको प्रयोग गरिन्छ। पहिलोपटक आँखा खोल्दा नै कडा प्रकाशको प्रहार झेल्नुपर्दा बच्चाको आँखामा गहिरो आघात पुग्छ।

ओशोका अनुसार आज संसारका आधा जनसंख्याले सानै उमेरमा चश्मा लगाउनुपर्ने मुख्य कारण जन्मको समयमा गरिने यही त्रुटि हो। यसको सट्टा, जन्मको प्रक्रिया मैनबत्तीको मधुरो र शान्त प्रकाशमा हुनुपर्छ। प्रकाशलाई बिस्तारै र क्रमिक रूपमा मात्र बढाउनुपर्छ ताकि बच्चाका आँखाहरूले बाहिरी संसारलाई सहजै स्वीकार गर्न सकून्।

३. तेस्रो क्रान्तिकारी सूत्र: गर्भको जस्तै न्यानो जलको स्पर्श

ती फ्रान्सेली मनोवैज्ञानिकले बच्चालाई जन्मने बित्तिकै एउटा मनतातो पानीको टबमा राख्ने गर्छन्। अचम्मको कुरा के छ भने, त्यो टबको पानीमा ठ्याक्कै त्यस्तै रासायनिक संरचना तयार गरिन्छ जस्तो आमाको गर्भभित्रको पानीमा हुन्छ। यो पानीको संरचना समुद्रको पानीसँग पनि मेल खान्छ।

जब बच्चालाई त्यो टबमा राखिन्छ, उसलाई आफू अझै पनि गर्भकै सुरक्षित र न्यानो काखमा रहेको भ्रम हुन्छ। उसले बाहिरी संसारको 'आघात' महसुस गर्न पाउँदैन। यसरी जन्मिएको बच्चाले रुनुको सट्टा मुस्कुराएर आफ्नो अस्तित्वको उत्सव मनाउन थाल्छ। पानीको त्यो स्पर्शले उसलाई मानसिक शान्ति र शारीरिक स्फूर्ति प्रदान गर्छ।

४. चौथो क्रान्तिकारी सूत्र: मत्स्य अवतार र जैविक स्मृतिको सम्बन्ध

ओशोले यस वैज्ञानिक प्रक्रियालाई प्राचीन आध्यात्मिक प्रतीक 'मत्स्य अवतार' (माछाको रूप) सँग जोड्नुभएको छ। आमाको गर्भको पानी, समुद्रको पानी र टबको पानीको यो समानताले के प्रमाणित गर्छ भने मानिसको पहिलो जन्म समुद्रमा माछाको रूपमा भएको थियो। यो हाम्रो 'जैविक स्मृति' (Biological Memory) मा अझै पनि सुरक्षित छ।

ओशोको दार्शनिक विश्लेषण अनुसार, अहिलेको मानिस अझै पनि 'नरसिंह अवतार' (आधा मानिस, आधा पशु) को अवस्थामा छ। हामी पशुत्वबाट मुक्त भएर पूर्ण मनुष्य बन्न बाँकी नै छ। पूर्ण मनुष्य त बुद्ध जस्ता व्यक्तिहरू मात्र हुन्। यदि जन्मकै क्षणमा बच्चालाई प्राकृतिक, शान्त र प्रेमपूर्ण वातावरण दिइयो भने, उसको जीवनको जग नै मुस्कानमा खडा हुनेछ। यसले उसलाई भविष्यका धेरै शारीरिक तथा मानसिक व्याधिहरूबाट स्वत: बचाउनेछ।

निष्कर्ष: एक नयाँ चेतनाको सुरुवात

यदि हामीले आधुनिक प्रविधिको आडमा भइरहेका यी 'प्राकृतिक हिंसा' हरूलाई रोकेर बच्चालाई जन्मको समयमा कोमलता र धैर्य प्रदान गर्यौँ भने, हामीले एउटा स्वस्थ समाजको परिकल्पना गर्न सक्छौँ। जन्मको पहिलो क्षणमा जुन मुस्कान प्राप्त हुन्छ, त्यो जीवनभरको लागि एउटा स्थायी ऊर्जा बन्न सक्छ। कृत्रिम दबाबमा लिइएको पहिलो सासमा भन्दा प्राकृतिक लयमा लिइएको पहिलो सासमा बढी जीवन हुन्छ।

अन्त्यमा, हामी सबैले आफैँलाई एउटा प्रश्न सोध्नैपर्छ:

"के हाम्रो समाजले आधुनिक प्रविधिको नाममा बच्चाको प्राकृतिक र खुसी हुने अधिकारलाई जन्मकै क्षणमा खोसिरहेको त छैन?"