ओशो र विज्ञान भैरव तन्त्र: तपाईँको जीवन र चेतनालाई रूपान्तरण गर्ने ५ वटा क्रान्तिकारी सूत्रहरू

हामी जन्मिएदेखि मृत्युको क्षणसम्म एउटै कुरा निरन्तर गरिरहन्छौँ—श्वास फेर्ने। तर विडम्बना, जुन कुरा हाम्रो जीवनको सबैभन्दा नजिक छ, त्यसैको रहस्यबाट हामी सबैभन्दा टाढा छौँ। आधुनिक जीवनको भागदौड, तनाव र मानसिक बेचैनीको मूल कारण नै हामी आफ्नो केन्द्रबाट च्युत हुनु हो।

हजारौँ वर्ष अघि भगवान् शिवले माता पार्वतीलाई १०८ वटा ध्यानका विधिहरू सिकाउनुभयो, जसलाई 'विज्ञान भैरव तन्त्र' भनिन्छ। ओशोले यी प्राचीन सूत्रहरूलाई आधुनिक मानवको मनोविज्ञान अनुसार व्याख्या गर्दै एउटा नयाँ गोरेटो कोरिदिनुभएको छ। ओशोको यो क्रान्तिकारी दृष्टिकोणलाई विचार गरौँ, जसले तपाईँको चेतनाको आयामलाई नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ।

१. श्वास: शरीर र ब्रह्माण्ड जोड्ने 'सेतु'

हाम्रो श्वास केवल अक्सिजनको आदानप्रदान मात्र होइन, यो त एउटा सेतु (Bridge) हो जसले शरीरलाई विश्व र 'विश्वातीत' (ब्रह्माण्डभन्दा परको सत्ता) सँग जोड्दछ। तन्त्रको दृष्टिमा श्वासका दुईवटा विन्दुहरू हुन्छन्—एउटा विन्दु जहाँ यसले शरीरलाई छुन्छ र अर्को विन्दु जहाँ यसले परमात्मालाई छुन्छ।

शिव भन्नुहुन्छ:

"यह अनुभव दो श्वासों के बीच घटित हो सकता है। श्वास के भीतर आने के पश्चात और बाहर लौटने के ठीक पूर्व श्रेयस है, कल्याण है।"

तन्त्रका अनुसार, प्रत्येक बाहिर जाने श्वास 'मृत्यु' हो र प्रत्येक भित्र आउने श्वास 'पुनर्जन्म' हो। जब श्वास भित्र आएर फर्कन लाग्छ, त्यहाँ एक क्षणको हजारौँ भाग बराबरको एउटा सूक्ष्म 'अन्तराल' हुन्छ। त्यो अन्तरालमा तपाईँ न त संसारमा हुनुहुन्छ, न त शरीरमा। त्यो विन्दु नै शून्यताको ढोका हो। यदि तपाईँ श्वासको त्यो मोडमा सजग बस्न सक्नुभयो भने, तपाईँले मृत्यु र पुनर्जन्मको चक्रभन्दा माथिको शाश्वत सत्यलाई साक्षात्कार गर्न सक्नुहुन्छ।

२. तेस्रो आँखा र अवधानको चुम्बकीय शक्ति

हाम्रो दुई आँखीभौंको बीचमा रहेको 'तेस्रो आँखा' वा पाइनियल ग्रन्थि एउटा यस्तो केन्द्र हो, जुन जन्मौँदेखि भोको छ। यसको भोजन 'अवधान' (Attention) हो। ओशो भन्नुहुन्छ, यो ग्रन्थि चुम्बकीय छ; जब तपाईँले आफ्नो ध्यान यहाँ केन्द्रित गर्नुहुन्छ, यसले बलपूर्वक अवधानलाई तान्न थाल्छ र तपाईँको आँखा स्थिर हुन्छ।

यो विधिको प्रयोगले तपाईँमा 'साक्षी भाव' (Witnessing) को उदय गराउँछ:

• विचारको अवलोकन: तेस्रो आँखा सक्रिय हुनासाथ तपाईँ आफ्ना विचारहरूलाई आकाशमा तैरिरहेका बादलहरू जस्तै तटस्थ भएर हेर्न सक्नुहुन्छ।
• तादात्म्यको अन्त्य: क्रोध वा लोभ आउँदा तपाईँ 'क्रोधी' बन्नुहुन्न, बरु क्रोधको एक बदली तपाईँको वरिपरि घुमिरहेको मात्र देख्नुहुन्छ।
• अवधान नै भोजन: यो ग्रन्थि जन्मौँदेखि तपाईँको ध्यानको प्रतिक्षामा छ। यसलाई अवधान दिनु नै यसलाई जीवित तुल्याउनु हो।

३. जीवनको 'न्यूट्रल गियर': यन्त्रभन्दा माथि उठ्ने कला

ओशोको एउटा कठोर तर सत्य धारणा छ— "मनुष्य एउटा जटिल यन्त्र हो।" हामी जैविक रोबोट जस्तै छौँ, जो संस्कार र बानीको गियरमा चलिरहेका छौँ। क्रोध आउँदा श्वासको गियर बदलिन्छ, शान्त हुँदा अर्को गियर। तर, एउटा गियरबाट अर्कोमा जाँदा बीचमा एउटा 'न्यूट्रल' विन्दु आउँछ।

श्वास जब भित्रबाट बाहिर मुड्छ, त्यो मोड (Turning Point) नै जीवनको तटस्थ क्षेत्र हो। त्यो क्षणमा:

• तपाईँ न त शरीर हुनुहुन्छ, न त मन।
• तपाईँ 'अशरीरी' र मनमुक्त अवस्थामा हुनुहुन्छ।
• यही विन्दुमा तपाईँले आफ्नो वास्तविक अस्तित्व (Pure Existence) लाई अनुभव गर्न सक्नुहुन्छ। जब तपाईँ यो न्यूट्रल गियरमा बस्न सिक्नुहुन्छ, तब मात्र तपाईँ यन्त्रवत् जीवनबाट मुक्त भई 'चेतना' बन्न सक्नुहुन्छ।

४. प्रेम: अहंकार विसर्जन र शाश्वतको द्वार

धेरैले प्रेमलाई केवल भोगको माध्यम मान्छन्, तर तन्त्रका लागि प्रेम ध्यानको महाद्वार हो। यहाँ ओशोले कामवासना (Lust) र प्रेम (Love) बीचको भिन्नता स्पष्ट पार्नुभएको छ। वासनाले अर्को व्यक्तिलाई 'वस्तु' (Object) मा बदल्छ र शोषण गर्छ, तर प्रेमले अर्कोलाई 'व्यक्ति' (Person) बनाउँछ र सम्मान गर्छ।

प्रेम र ध्यानको सम्बन्धलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:

• समयको अन्त्य: प्रेमले तपाईँलाई क्षैतिज समय (Horizontal Time) बाट निकालेर शाश्वत (Eternal) ऊर्ध्वाधर आयाममा पुर्‍याउँछ।
• कर्ताको विसर्जन: प्रेममा 'म प्रेमी हुँ' भन्ने कर्ता हराउँछ र मात्र 'प्रेम' बाँकी रहन्छ।
• समर्पण: जब तपाईँ कसैको आलिङ्गनमा हुनुहुन्छ, तब मात्र 'आलिङ्गन' बन्नुहोस्। जहाँ कर्ता मेटिन्छ, त्यहाँ परमात्मा प्रकट हुन्छ।

५. जीवनलाई एक अभिनयको रूपमा जिउनु (लीला)

यो सूत्रले हामीलाई परिधिमा काम गर्दागर्दै पनि केन्द्रमा स्थिर रहन सिकाउँछ। यदि तपाईँ श्वासको अन्तराल वा केन्द्रमा स्थित हुनुहुन्छ भने संसार तपाईँका लागि एउटा 'नाटक' वा 'लीला' बन्छ।

यस सन्दर्भमा एउटा अद्भुत पौराणिक प्रसङ्ग छ— वाल्मीकिले रामको जन्म हुनुभन्दा पहिले नै रामायण लेखिसकेका थिए। यसको अर्थ, रामले केवल एउटा पूर्व-लिखित स्क्रिप्ट (Script) लाई पछ्याइरहेका थिए, उनी केवल अभिनय गरिरहेका थिए। जब तपाईँले पनि आफ्नो जीवनलाई यसरी नै बुझ्नुहुन्छ:

• संसारका सुख-दुःखले तपाईँलाई विचलित पार्दैनन्, किनकि तपाईँलाई थाहा छ यो केवल एउटा भूमिका हो।
• तपाईँ गम्भीरताबाट मुक्त भई 'खेल' (Playfulness) को भावमा जिउनुहुन्छ।
• बाहिरी संसार (परिधि) मा जेसुकै भए पनि भित्री केन्द्रमा तपाईँ सधैँ अचल र शान्त रहनुहुन्छ।

निष्कर्ष

ओशोद्वारा व्याख्या गरिएका यी सूत्रहरू कुनै कठिन शारीरिक कसरत होइनन्, बरु यो त आफ्नो अस्तित्वप्रति बोधपूर्ण हुने सरल कला हो। श्वासको त्यो सेतु, तेस्रो आँखाको चुम्बकीय आकर्षण, तटस्थ गियरको मौनता, प्रेमको समर्पण र जीवनको अभिनय—यी सबैको एउटै लक्ष्य हो: तपाईँलाई तपाईँको केन्द्रसम्म पुर्‍याउनु।

आध्यात्मिक यात्रा कुनै भविष्यको लक्ष्य होइन, यो त 'यहाँ र अहिले' को बोध हो। के तपाईँ आफ्नो श्वासको त्यो शान्त अन्तरालमा एक पलका लागि भए पनि हराउन तयार हुनुहुन्छ?