शीर्षक: राजस्वको लोभ कि नागरिकको लास? सरकार, धुवाँको व्यापार बन्द गर!

-
हामी यस्तो देशमा छौँ जहाँ सरकार एकातिर "स्वच्छ र स्वस्थ नेपाल" को कसम खान्छ, तर अर्कोतिर नागरिकको फोक्सो डढाएर उठ्ने 'राजस्व' को हिसाब किताब गर्छ। जनकपुर चुरोट कारखाना पुनः सञ्चालन गर्ने बहस होस् वा गुटखा उद्योगलाई दिइएको प्रश्रय, यी सबै हाम्रो राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीतिमाथिका क्रुर ठट्टा हुन्।

१. 'सेकेन्ड ह्यान्ड स्मोकिङ': नपिउनेलाई झन् ठूलो सजाय

धुम्रपान नगर्ने व्यक्तिले जब अरूले उडाएको धुवाँ फेर्छ, उसले आफूलाई थाहै नपाई 'मन्द विष' सेवन गरिरहेको हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को तथ्य पत्रअनुसार:
  • विश्वमा हरेक वर्ष ८० लाख मानिसको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनबाट हुन्छ।
  • डरलाग्दो तथ्य त यो छ कि, तीमध्ये १३ लाख त त्यस्ता निर्दोष मानिस छन् जसले कहिल्यै चुरोट पिएनन्, तर अरूले उडाएको धुवाँ (Passive Smoking) का कारण ज्यान गुमाए।
  • चुरोटको धुवाँमा ७,००० भन्दा बढी रसायन हुन्छन्, जसमध्ये कम्तीमा २५० वटा स्वास्थ्यका लागि घातक छन् र ६९ वटाले सिधै क्यान्सर गराउँछन्।
जब कोही सार्वजनिक स्थलमा चुरोट पिउँछ, उसले आफ्नो मात्र होइन, छेउमा बसेको बालक, गर्भवती महिला र वृद्धवृद्धाको बाँच्न पाउने अधिकारको पनि हत्या गरिरहेको हुन्छ। के सरकारले यो 'अदृश्य हत्या' को भागिदार बन्न मिल्छ?

२. आर्थिक लाभ कि भ्रम?

सरकारले चुरोट कारखानाबाट राजस्व आउने र रोजगारी बढ्ने तर्क गर्छ। तर नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद् (NHRC) र विभिन्न स्वास्थ्य अर्थशास्त्रीहरूको अध्ययनले भन्छ— सुर्तीजन्य पदार्थबाट आउने करभन्दा यसले निम्त्याउने रोग (क्यान्सर, मुटु रोग, दम) को उपचारमा हुने खर्च र उत्पादकत्वमा हुने ह्रास ३ देखि ४ गुणा बढी हुन्छ।
राजस्वको रूपमा संकलन गरिएको एक रुपैयाँले नागरिकको उपचारमा गरिने दशौँ रुपैयाँको क्षतिपूर्ति गर्न सक्दैन। के हामीले आफ्ना नागरिकलाई बिरामी बनाएर देश समृद्ध बनाउने सपना देख्नु अनैतिक होइन?

३. अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रतिवद्धता, व्यवहारमा पाखण्ड

नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको दिगो विकास लक्ष्य (SDG) मा हस्ताक्षर गरेर सन् २०३० सम्ममा नसर्ने रोगबाट हुने अकाल मृत्युलाई एक-तिहाइले घटाउने प्रतिवद्धता जनाएको छ। साथै, नेपाल WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) को पक्ष राष्ट्र पनि हो।
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा "आरोग्य" र "स्वच्छ जीवनशैली" को वकालत गर्ने नेपालले घर फर्किएर फेरि त्यही 'विष' उत्पादन गर्ने कारखाना खोल्ने कुरा गर्नु कूटनीतिक र नैतिक रूपमा पाखण्डपन हो।

४. अबको बाटो: उद्योग होइन, स्वास्थ्यको ग्यारेन्टी

अबको सरकारले चुरोट कारखानाको धुवाँ निकाल्ने होइन, त्यहाँका संरचनालाई जडिबुटी प्रशोधन केन्द्र, कृषि अनुसन्धान केन्द्र वा सूचना प्रविधि पार्क मा बदल्नुपर्छ।
  • गुटखा र सुर्तीलाई पूर्ण प्रतिबन्ध: स-साना प्याकेटमा बेचिने गुटखाले युवा पुस्तालाई मुखको क्यान्सरको खाडलमा जाकिरहेको छ।
  • उच्च कर (Sin Tax): सुर्तीजन्य पदार्थमा यति धेरै कर लगाइनुपर्छ कि त्यो सर्वसाधारणको पहुँचबाट टाढा होस् र त्यो पैसा सिधै क्यान्सर पीडितको उपचारमा खर्च गरियोस्।
निष्कर्ष
हावामा अक्सिजन होइन, विष मिसाउने व्यापारमा राज्यको संलग्नता हुनु भनेको आफ्नै जनताको चिहान खन्नु सरह हो। सरकार, यदि तिमी साँच्चै "जनताको सरकार" हौ भने राजस्वको रगत लतपतिएको पैसा गन्न छोड र नागरिकलाई स्वच्छ श्वास फेर्न पाउने वातावरणको ग्यारेन्टी गर।
याद राखौँ— धुवाँले कहिल्यै देश बनाउँदैन, यसले त केवल दाहसंस्कारको धुवाँलाई छिटो बनाउँछ।

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

कठोरता र कोमलताको जीवन दर्शन: 'ठिमाहा' दाना र मान्छेको चरित्र

-
हाम्रो भान्सामा टुसा उमार्न भिजाइएका गेडागुडीले कहिलेकाहीँ जीवनको निकै गहिरो सत्य उजागर गरिदिन्छन्। सबै दानालाई एउटै भाँडोमा, एउटै तापक्रममा र उत्ति नै समयका लागि भिजाइन्छ। भोलिपल्ट हेर्दा अधिकांश दानाहरू कमलो भएर टुसाइसकेका हुन्छन्, तर त्यहीँ बीचमा केही यस्ता दाना भेटिन्छन् जो ढुङ्गाजस्तै कडा रहिरहन्छन्। न ती भिज्छन्, न ती उम्रिन्छन्। चलाउँदा पनि ढुङ्गा ठोकिए झैँ कर्कस आवाज निकाल्छन्। यी अनुत्पादक दानाहरूलाई गाउँघरतिर 'ठिमाहा' भन्ने गरिन्छ। झट्ट हेर्दा अरू दानाजस्तै देखिने, तर परिस्थिति (पानी र समय) पाउँदा पनि आफूलाई बदल्न नसक्ने। यही 'ठिमाहा' स्वभाव आजको मानवीय सम्बन्धमा पनि ऐंजेरु जस्तै पलाएको छ। कोमलता नै उत्पादकत्व हो प्रकृतिको एउटा शाश्वत नियम छ— नयाँ जीवनको सुरुवात सधैँ कोमलताबाट हुन्छ। एउटा जुरो उम्रिनु छ भने दाना पहिले कमलो हुनैपर्छ। जो कठोर रहिरहन्छ, उसले कहिल्यै फल दिन सक्दैन। मानवीय सम्बन्धमा यो कोमलताको अर्थ हो— लचकता, इमानदारी र भावनाको कदर। जसरी पानीमा भिजेपछि असल दानाले आफ्नो बाहिरी कडापन त्यागेर भित्रको जीवनलाई बाहिर निकाल्छ, त्यसरी नै असल मान्छेले अप्ठ...
Read more

जीवन बीमा: बचत गर्ने कि सुरक्षा खोज्ने? झुक्किनै नहुने केही महत्वपूर्ण कुराहरू

-
धेरै नेपालीहरूका लागि बीमा भन्नाले "भविष्यमा एकमुष्ट पैसा फिर्ता आउने माध्यम" भन्ने बुझिन्छ। तर, बीमाको वास्तविक अर्थ 'लगानी' मात्र होइन, यो त 'आर्थिक जोखिमको व्यवस्थापन' हो। बीमा गर्दा झुक्किने साधारण मानिसहरूका लागि यहाँ केही स्पष्ट र महत्वपूर्ण जानकारीहरू प्रस्तुत गरिएको छ। १. म्यादी जीवन बीमा (Term Insurance): केवल सुरक्षाको लागि 🛡️ म्यादी बीमालाई धेरैले "पैसा डुब्ने" बीमाको रूपमा हेर्छन्, तर यो बुझाइ गलत छ। यो त तपाईँको अनुपस्थितिमा परिवारलाई आर्थिक रूपमा रोडमा आउन नदिने एउटा बलियो खम्बा हो। किन गर्ने? थोरै पैसामा धेरै करोडको सुरक्षा पाइन्छ। उदाहरणका लागि, वार्षिक १०-१५ हजार खर्च गर्दा ५० लाख वा १ करोड सम्मको जोखिम बहन हुन सक्छ। कसका लागि? जो व्यक्ति घरको मुख्य कमाउने सदस्य हुनुहुन्छ र जसको नाममा ऋण (Home/Auto Loan) छ। फाइदा: प्रिमियम एकदमै कम हुन्छ र बीमा रकम (Sum Assured) धेरै ठूलो हुन्छ। २. सावधिक जीवन बीमा (Endowment Plan): बचत र सुरक्षाको सम्मिश्रण 💰 नेपालमा सबैभन्दा बढी रुचाइने बीमा यही हो। यसमा तपाईँले तिरेको पैसा सुरक्षित रहन्छ र अव...
Read more

समय र मनको रहस्य: तपाईँको सफलता चोरी गर्ने 'भित्री चोर' बाट कसरी जोगिने?

-
 १. पृष्ठभूमि र मन्थन हामीमध्ये धेरैजना हरदम व्यस्त देखिन्छौँ, तैपनि दिनको अन्त्यमा उपलब्धि भने शून्यप्रायः हुन्छ। के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ—संसारको सबैभन्दा बहुमूल्य पुँजी 'समय' आफ्नो हातमा हुँदाहुँदै पनि हामी किन लक्ष्यहीन भौतारिरहेका हुन्छौँ? हामी आफ्नो भौतिक सम्पत्तिको रक्षा गर्न घरमा ताल्चा लगाउँछौँ, सीसीटीभी क्यामेरा जोड्छौँ र बाहिरी चोरबाट सतर्क रहन्छौँ। तर विडम्बना, हामीले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो ढुकुटी अर्थात् 'समय' को सुरक्षा गर्न भने बिर्सिरहेका छौँ। यो ढुकुटी कुनै बाहिरी व्यक्तिले होइन, हाम्रै आफ्नै मनले 'अदृश्य चोर' बनेर लुटेर लगिरहेको छ। २. समय: शिखर पुर्‍याउने वा धराम खसाल्ने शक्ति समय केवल घडीको सुइको चाल मात्र होइन, यो त हाम्रो जीवनको वास्तविक अस्तित्व र पुरुषार्थको आधार हो। जसले समयको पदचापलाई चिन्न सक्छ र यसको कदर गर्छ, उसलाई समयले सफलताको सर्वोच्च शिखरमा पुर्‍याउँछ। तर, जसले समयको यो अदृश्य शक्तिलाई बेवास्ता गर्छ, उसलाई समयले नै शिखरबाट धराम खसालेर समाजमा एउटा अनुपयोगी र अर्थहीन पात्रको रूपमा सीमित गरिदिन्छ। समयको गम्भीरता र यसको सर्...
Read more