जन्मदा किन रुन्छन् बच्चाहरू? ओशोको एउटा क्रान्तिकारी दृष्टिकोण

१. परिचय 

के कहिल्यै सोच्नुभएको छ, नयाँ जीवनको सुरुवात रुवाइबाटै हुनुपर्छ भन्ने के कुनै अनिवार्य नियम छ? अस्पतालको प्रसूति कक्षको त्यो चिसो र यान्त्रिक वातावरणमा बच्चाको पहिलो चित्कारलाई हामी 'स्वस्थ भएको प्रमाण' मान्छौं। तर ओशोले एउटा यस्तो क्रान्तिकारी तथ्य उजागर गरेका छन्, जसले हाम्रो परम्परागत बुझाइलाई नै हल्लाइदिन्छ। ओशोका एक सन्न्यासी र उनकी छोरी प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका एक फ्रान्सेली मनोवैज्ञानिकले मानव इतिहासमै पहिलोपटक यस्तो वातावरण तयार गरे, जहाँ हजारौं बच्चाहरू जन्मँदा रोएनन्, बरु प्रफुल्ल भएर मुस्कुराए। यो केवल एउटा चिकित्सा प्रयोग मात्र होइन, बरु एउटा अस्तित्वगत प्रश्न हो: के हामीले जन्मको नाममा जीवनको पहिलो पाइलामै हिंसा त गरिरहेका छैनौं?

२. नाल काट्ने हतार र श्वासको तनाव 

आमाको गर्भको सुरक्षित र मौन संसारबाट बाहिर आउनेबित्तिकै बच्चामाथि हुने पहिलो प्रहार 'नाल' (Umbilical Cord) काट्ने हतारो हो। नौ महिनासम्म बच्चाले आमाकै श्वासबाट प्राणवायु पाइरहेको हुन्छ। तर जन्मनेबित्तिकै नाल काटिदिँदा बच्चा अस्तित्वगत सङ्कटमा पर्छ। उसको फोक्सो र नासापुट कफले भरिएका हुन्छन् र उसले अझै आफैं श्वास फेर्न सिकिसकेको हुँदैन। यस्तो संवेदनशील क्षणमा डाक्टरहरूले बच्चालाई उल्टो झुण्ड्याएर कुट्ने वा धौल जमाउने गर्छन् ताकि ऊ चिच्याओस् र उसको श्वासनली खुलोस्। ओशोका अनुसार, जीवनको यो 'झुठो सुरुवात' नै मानिसको व्यक्तित्वमा कृत्रिमता भर्ने पहिलो बिन्दु हो।

यसलाई ओशोले एउटा गहिरो 'पाखण्ड' (Hypocrisy) को रूपमा व्याख्या गर्दै भन्नुभएको छ:

"साँससम्म पनि तिमीले स्वाभाविक रूपमा लिन दिएनौ! साँससम्म तिमीले कृत्रिम बनाइदियौ, जबर्जस्ती गरिदियौ। बच्चालाई डराइदियौ। यो कस्तो स्वागत हो? यो कस्तो उपहार हो? तिमीले उसलाई उल्टो झुण्ड्यायौ, कुट्यौ र रून सिकायौ; अब ऊ जीवनभर रोइरहनेछ—कहिले यो बहानामा, कहिले त्यो बहानामा।"

ती मनोवैज्ञानिकले यसको सट्टा बच्चालाई जन्मनेबित्तिकै आमाको पेटमा सुताउँछन्। जबसम्म बच्चाले आफ्नै गतिमा बिस्तारै श्वास फेर्न सुरु गर्दैन, तबसम्म नाल काटिँदैन। यो प्रतीक्षाले बच्चालाई 'हिंसा' बाट होइन, 'सहजता' बाट जीवनको पहिलो श्वास लिन प्रेरित गर्छ।

३. प्रकाशको आक्रमण: 'चिकित्सीय दया' को विडम्बना 

नौ महिनासम्म पूर्ण अन्धकारमा हुर्किएको एउटा चेतना जब बाहिर आउँछ, उसलाई अस्पतालका तीव्र ट्युबलाइट र चम्किला चिमहरूले स्वागत गर्छन्। जसलाई हामी आधुनिक सुबिधा र डाक्टरहरूको 'दया' भन्छौं, ओशो त्यसलाई बच्चाको अति कोमल आँखाका तन्तुहरूमाथिको आक्रमण मान्छन्। यो तीव्र प्रकाशले नवजात शिशुको दृष्टिमा यस्तो क्षति पुर्‍याउँछ कि आज संसारको आधा जनसङ्ख्या चश्मा लगाउन बाध्य छ।

आँखा भर्खरै खुल्दैछन्, त्यसैले अस्तित्वसँगको यो परिचय क्रमशः हुनुपर्छ। त्यसैले, जन्मको समयमा प्रसूति कक्षमा मैनबत्तीको मधुरो र टाढाको प्रकाश मात्र हुनुपर्छ, जसले गर्दा बच्चाको आँखाले बाहिरी संसारलाई बिस्तारै र प्रेमपूर्वक स्विकार्न सकोस्।

४. गर्भको सम्झना: मत्स्य अवतार र समुद्री सम्बन्ध 

गर्भबाट निस्किएपछि बच्चालाई तत्कालै एउटा न्यानो पानीको टबमा राखिन्छ, जसको रासायनिक संरचना (Chemical Composition) ठ्याक्कै आमाको गर्भको पानी र समुद्रको पानीसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। ओशोले यसलाई विकासक्रमको एउटा अद्भुत कडीसँग जोड्नुभएको छ। विज्ञानले पनि स्वीकार गरेको छ कि जीवनको पहिलो उत्पत्ति समुद्रमा माछाको रूपमा भएको थियो। हिन्दू धर्मको 'मत्स्य अवतार' (माछाको अवतार) यसै विकासक्रमको पहिलो प्रतीक हो।

ओशो भन्नुहुन्छ कि अहिलेको मानिस अझै पनि 'नरसिंह अवतार' (आधा पशु, आधा मानिस) को चरणमै छ। पूर्ण मानव हुन त कोही 'बुद्ध' हुनुपर्छ। जब बच्चालाई त्यो टबमा राखिन्छ, उसलाई लाग्छ कि ऊ अझै पनि गर्भकै सुरक्षित काखमा छ।

"त्यो टबमा पल्टिएको नवजात शिशु यति धेरै प्रफुल्लित हुन्छ कि ऊ मुस्कुराउन थाल्छ। मनोवैज्ञानिक आफैं चकित भए—जन्मिएको बच्चा पनि यसरी मुस्कुराउन सक्छ!"

५. हिंसाबाट मुक्त जन्म: एक उज्ज्वल भविष्य 

हाम्रो चेतनाको आधार कसरी तयार हुन्छ भन्ने कुरा जन्मको प्रक्रियामा निर्भर गर्छ। यदि जीवनको पहिलो अनुभव नै कुटपिट, उल्टो झुण्ड्याइ र त्रासबाट हुन्छ भने, त्यस मानिसको भित्री तहमा सधैं एउटा पीडा लुकेको हुन्छ। ऊ जीवनभर हाँस्ने कोसिस त गर्छ, तर त्यो हाँसो कृत्रिम र थोपरिएको हुन्छ।

यसको विपरीत, जुन बच्चाले मुस्कुराउँदै संसारमा पाइला टेक्छ, उसको स्वास्थ्य र मानसिक स्थिति भिन्नै स्तरको हुन्छ। यस्तो बच्चाले धेरै शारीरिक र मानसिक रोगहरूलाई सहजै जित्न सक्छ। उसको जीवनमा देखिने मुस्कान कुनै 'मास्क' नभएर उसको अस्तित्वको आफ्नै सङ्गीत हुन्छ।

६. निष्कर्ष: एउटा गम्भीर प्रश्न 

अन्ततः, ओशोले हामीलाई एउटा यस्तो ऐना देखाउनुभएको छ जहाँ हाम्रो सभ्यताको क्रूरता छर्लङ्ग देखिन्छ। यदि हाम्रो पहिलो श्वास नै त्रास, हतार र हिंसाको परिणाम हो भने, के हामी वयस्क भएपछि कहिल्यै साँचो र स्वाभाविक शान्ति पाउन सक्छौं?

के हामीले एउटा नयाँ जीवनलाई स्वागत गर्ने तरिका बदल्न ढिलो भइसकेको त छैन? यदि पहिलो पाइला नै गलत दिशामा पर्यो भने, के हामी कहिल्यै गन्तव्यसम्म पुग्न सकौंला?