स्थानीय निर्वाचनमा गैरदलीय प्रतिस्पर्धा: के नेपालले सिंगापुरको मोडलबाट सिक्न सक्छ?

-

नेपालमा हालैका वर्षहरूमा एउटा बहस निकै तातेको छ— "के स्थानीय तहको निर्वाचन गैरदलीय हुनुपर्छ?" कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित रमेश अधिकारीको लेखले पनि यसै विषयलाई जोड दिएको छ। निर्वाचनका बेला गाउँ-गाउँमा देखिने चरम राजनीतिक ध्रुवीकरण र त्यसले सामाजिक सद्भावमा पारेको खललले यो बहसलाई अझ सान्दर्भिक बनाएको छ।

नेपालको वर्तमान अवस्था: 'दलतन्त्र' को छायामा स्थानीय सरकार

नेपालको संविधानले स्थानीय तहलाई "दैलोको सरकार" मानेको छ। तर, व्यवहारमा यी सरकारहरू दलीय ह्वीप र राजनीतिक स्वार्थको बन्धक बनेका देखिन्छन्। अधिकारीले आफ्नो लेखमा उल्लेख गरेझैं, स्थानीय विकासमा दलभन्दा माथि उठेर "नागरिकतन्त्र" स्थापना गर्नु आजको आवश्यकता हो। दलीय प्रतिस्पर्धाले टोल-टोलमा निम्त्याएको विभाजनले विकासका एजेन्डाहरूलाई ओझेलमा पारेको छ।

सिंगापुरको अनुभव: दलीय राजनीति र व्यावसायिक प्रशासनको सन्तुलन

स्थानीय प्रशासनको कुरा गर्दा हामी सिंगापुरको प्रणालीलाई सन्दर्भको रूपमा लिन सक्छौं। सिंगापुरको सफलताको एउटा मुख्य कडी भनेको 'प्रशासनिक कुशलता' र 'राजनीतिक हस्तक्षेपको कमी' हो।
सिंगापुरमा नगर परिषद (Town Councils) हरू हुन्छन्। त्यहाँ संसदीय निर्वाचन दलीय आधारमा भए पनि, स्थानीय तहको व्यवस्थापनमा व्यावसायिकता (Professionalism) लाई उच्च प्राथमिकता दिइन्छ। नेपालको सन्दर्भमा सिंगापुरबाट सिक्न सकिने केही बुँदाहरू:
  1. मेरिटोक्रेसी (योग्यता प्रणाली): सिंगापुरमा स्थानीय निकायहरू दक्ष जनशक्ति र विज्ञहरूद्वारा सञ्चालित हुन्छन्। नेपालमा पनि यदि स्थानीय निर्वाचन गैरदलीय हुने हो भने, दलको झण्डा बोक्नेभन्दा पनि समाजका विज्ञ र क्षमतावान् व्यक्तिहरूले नेतृत्व गर्ने अवसर पाउनेछन्।
  2. सेवा प्रवाहमा केन्द्रित: सिंगापुरको प्रणालीमा राजनीति नीति निर्माणमा सीमित हुन्छ भने सेवा प्रवाहमा पूर्णतः व्यावसायिकता हुन्छ। हाम्रोमा वडा सदस्यदेखि मेयरसम्म दलीय एजेन्डामा अल्झिँदा आम नागरिकले पाउनुपर्ने आधारभूत सेवामा विभेद हुने गरेको छ।
  3. सामाजिक एकता: सिंगापुर जस्तो बहुसांस्कृतिक देशमा स्थानीय स्तरमा राजनीतिक राजनीतिलाई कम गर्नाले सामाजिक एकता कायम राख्न मद्दत पुगेको छ। नेपालका गाउँघरमा पनि निर्वाचनका बेला हुने 'राजनीतिक दलहरु' बीचको विभाजन अन्त्य गर्न गैरदलीय प्रतिस्पर्धा एक कडी हुन सक्छ।

चुनौती र बाटो

नेपालमा स्थानीय निर्वाचनलाई गैरदलीय बनाउन संवैधानिक संशोधनको आवश्यकता पर्दछ। प्रमुख राजनीतिक दलहरू आफ्नो पकड गुम्ने डरले यसमा सहमत नहुन सक्छन्। तर, यदि हामीले स्थानीय तहलाई साच्चै सेवा केन्द्र बनाउने हो भने, वडा स्तरसम्म पुगेको दलीय विषवृक्षलाई काट्नै पर्छ।

निष्कर्ष

स्थानीय निर्वाचनलाई गैरदलीय बनाउनु भनेको लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउनु होइन, बरु यसलाई भुइँतहसम्म बलियो बनाउनु हो। सिंगापुरले जस्तै दक्षता र सेवालाई केन्द्रमा राखेर, स्थानीय तहमा 'नेता' होइन 'सेवक' छान्ने परिपाटी बसाल्न अब ढिला गर्नु हुँदैन।
तपाईंलाई के लाग्छ? के नेपालको स्थानीय निर्वाचन गैरदलीय हुनुपर्छ? आफ्ना विचार तल कमेन्टमा लेख्नुहोला!

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

बुद्धको विपश्यना र शिवको तन्त्र: श्वासभित्र लुकेको एउटा विस्मयकारी रहस्य

-
 १. परिचय जब हामी ध्यान वा अध्यात्मको चर्चा गर्छौँ, धेरैको मानसपटलमा 'विपश्यना' वा 'आनापानसति' भन्नेबित्तिकै भगवान् बुद्धको शान्त स्वरूप झल्किन्छ। संसारले यस विधिलाई बुद्धको महान् खोजको रूपमा सम्मान गरेको छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ? श्वासको यो अदभूत विज्ञान बुद्धभन्दा हजारौँ वर्ष पुरानो हो। श्वास फेर्ने हाम्रो सामान्य प्रक्रियाभित्र एउटा यस्तो आध्यात्मिक ढोका लुकेको छ, जसलाई चिन्न सके मात्र पनि जीवनको परम सत्य उजागर हुन सक्छ। सत्यलाई जान्नका लागि तपाईंले आफूभित्र केही नयाँ कुरा थप्नु पर्दैन, बरु जे पहिलेदेखि नै विद्यमान छ, त्यसैलाई 'बोध' वा सजगताका साथ नियाल्नु पर्छ। आउनुहोस्, एउटा वरिष्ठ अन्वेषकको नजरबाट श्वासको त्यो प्राचीन र रहस्यमय विज्ञानको पत्र खोतल्दै जाऔँ, जसको जरा भगवान् शिवको 'विज्ञान भैरव तन्त्र' सम्म फैलिएको छ। २. बुद्धभन्दा पहिले शिव: एउटा विस्मयकारी ऐतिहासिक यथार्थ विपश्यना वा आनापानसति वास्तवमा कुनै आधुनिक आविष्कार होइन। यो त भगवान् शिवले 'विज्ञान भैरव तन्त्र' मा माता पार्वती (देवी) लाई दिएका ११२ ध्यानका विधिहरूमध्ये पहिलो र सबैभन्दा...
Read more

ओशो र विज्ञान भैरव तन्त्र: तपाईँको जीवन र चेतनालाई रूपान्तरण गर्ने ५ वटा क्रान्तिकारी सूत्रहरू

-
हामी जन्मिएदेखि मृत्युको क्षणसम्म एउटै कुरा निरन्तर गरिरहन्छौँ—श्वास फेर्ने। तर विडम्बना, जुन कुरा हाम्रो जीवनको सबैभन्दा नजिक छ, त्यसैको रहस्यबाट हामी सबैभन्दा टाढा छौँ। आधुनिक जीवनको भागदौड, तनाव र मानसिक बेचैनीको मूल कारण नै हामी आफ्नो केन्द्रबाट च्युत हुनु हो। हजारौँ वर्ष अघि भगवान् शिवले माता पार्वतीलाई १०८ वटा ध्यानका विधिहरू सिकाउनुभयो, जसलाई 'विज्ञान भैरव तन्त्र' भनिन्छ। ओशोले यी प्राचीन सूत्रहरूलाई आधुनिक मानवको मनोविज्ञान अनुसार व्याख्या गर्दै एउटा नयाँ गोरेटो कोरिदिनुभएको छ। ओशोको यो क्रान्तिकारी दृष्टिकोणलाई विचार गरौँ, जसले तपाईँको चेतनाको आयामलाई नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ। १. श्वास: शरीर र ब्रह्माण्ड जोड्ने 'सेतु' हाम्रो श्वास केवल अक्सिजनको आदानप्रदान मात्र होइन, यो त एउटा सेतु (Bridge) हो जसले शरीरलाई विश्व र 'विश्वातीत' (ब्रह्माण्डभन्दा परको सत्ता) सँग जोड्दछ। तन्त्रको दृष्टिमा श्वासका दुईवटा विन्दुहरू हुन्छन्—एउटा विन्दु जहाँ यसले शरीरलाई छुन्छ र अर्को विन्दु जहाँ यसले परमात्मालाई छुन्छ। शिव भन्नुहुन्छ: "यह अनुभव दो श्वासों के बीच घटित हो...
Read more

मेक्सिकोको 'गुलियो' श्राप: कसरी कोका-कोलाले पानीलाई विस्थापित गर्‍यो र एउटा देशको भविष्य नियन्त्रणमा लियो

-
१. प्रस्तावना: शक्ति र बायो-पॉलिटिक्स (Power and Bio-politics) फ्रान्सेली दार्शनिक मिसेल फुको (Michel Foucault) को 'बायो-पॉलिटिक्स' (Bio-politics) को सिद्धान्तले आधुनिक शक्तिको एउटा भयावह रूपलाई उजागर गर्दछ। फुकोका अनुसार, "असली शक्ति केवल जेल हाल्नु वा दमन गर्नु मात्र होइन, बरु यो त्यो शक्ति हो जसले मानिसको बानीलाई पुनः परिभाषित गरिदिन्छ, शरीरलाई नियन्त्रण गर्छ र उसको खुसीलाई निर्देशित गर्दछ।" पुरानो सत्ताले मानिसलाई मार्ने वा हिंसा गर्ने सामर्थ्य राख्थ्यो भने आधुनिक 'बायो-पॉलिटिक्स' ले अझ सूक्ष्म रणनीति अपनाउँछ: "मानिसलाई जीवित त राख्ने, तर उनीहरूको बानी, छनौट र जीवनशैलीलाई पूर्ण रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने।" मेक्सिकोको सन्दर्भमा कोका-कोलाको साम्राज्य यसै 'संस्थागत कब्जा' को एउटा जीवन्त र चिन्ताजनक उदाहरण हो। २. टेकअवे १: सांस्कृतिक विस्थापन र मनोवैज्ञानिक विज्ञापन (Psychological Marketing and Cultural Replacement) मेक्सिकोको मौलिक संस्कृतिमा 'पोजोल' (Pozol), 'तेजाते' (Tejate), 'अगास फ्रकास' (Agua Frescas) र ...
Read more