Binod Yadav

१. परिचय   के कहिल्यै सोच्नुभएको छ, नयाँ जीवनको सुरुवात रुवाइबाटै हुनुपर्छ भन्ने के कुनै अनिवार्य नियम छ? अस्पतालको प्रसूति कक्षको त्यो चिसो र यान्त्रिक वातावरणमा बच्चाको पहिलो चित्कारलाई हामी 'स्वस्थ भएको प्रमाण' मान्छौं। तर ओशोले एउटा यस्तो क्रान्तिकारी तथ्य उजागर गरेका छन्, जसले हाम्रो परम्परागत बुझाइलाई नै हल्लाइदिन्छ। ओशोका एक सन्न्यासी र उनकी छोरी प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका एक फ्रान्सेली मनोवैज्ञानिकले मानव इतिहासमै पहिलोपटक यस्तो वातावरण तयार गरे, जहाँ हजारौं बच्चाहरू जन्मँदा रोएनन्, बरु प्रफुल्ल भएर मुस्कुराए। यो केवल एउटा चिकित्सा प्रयोग मात्र होइन, बरु एउटा अस्तित्वगत प्रश्न हो: के हामीले जन्मको नाममा जीवनको पहिलो पाइलामै हिंसा त गरिरहेका छैनौं? २. नाल काट्ने हतार र श्वासको तनाव   आमाको गर्भको सुरक्षित र मौन संसारबाट बाहिर आउनेबित्तिकै बच्चामाथि हुने पहिलो प्रहार 'नाल' (Umbilical Cord) काट्ने हतारो हो। नौ महिनासम्म बच्चाले आमाकै श्वासबाट प्राणवायु पाइरहेको हुन्छ। तर जन्मनेबित्तिकै नाल काटिदिँदा बच्चा अस्तित्वगत सङ्कटमा पर्छ। उसको फोक्सो र नासापुट कफले भरिएका हुन्...

व्यावसायिक र व्यक्तिगत जीवनको दौडमा सफलता प्राप्त गर्नु हरेक व्यक्तिको नैसर्गिक लक्ष्य हो। तर, सफलताको उचाइमा पुग्दै गर्दा हाम्रो व्यवहार कुन दिशातिर उन्मुख छ भन्ने कुराले हाम्रो भविष्यको स्थायित्व निर्धारण गर्छ। नेपाली समाजमा प्रचलित एउटा गहिरो बिम्ब छ— "टुप्पोबाट पलाएको मान्छे" । यसको अर्थ हो: जग, संस्कार र संघर्षको धरातललाई भुलेर अचानक प्राप्त पद, पैसा वा प्रतिष्ठाका कारण अहङ्कारमा लिप्त हुने प्रवृत्ति। एउटा परिपक्व व्यावसायिक व्यक्ति (Professional) र दूरदर्शी नेता बन्नका लागि समय-समयमा आफ्नो आचरणको समीक्षा (Behavioral Audit) गर्नु अपरिहार्य हुन्छ। आत्म-मूल्याङ्कन: अहङ्कारका व्यावसायिक सूचकहरू व्यावसायिक क्षेत्रमा "धरातल गुमाउँदै गएको" व्यक्तिमा निम्न चरित्रहरू देखा पर्न थाल्छन्, जसलाई समयमै पहिचान गरी सुधार्नु आवश्यक छ: बौद्धिक संकुचन: आफूलाई मात्र सर्वज्ञाता ठान्नु र सहकर्मी वा मातहतका कर्मचारीहरूको रचनात्मक सल्लाहलाई पूर्णतः उपेक्षा गर्नु। अल्पकालीन उपलब्धिमा उन्माद: सानो व्यावसायिक सफलता वा पदोन्नति हुनासाथ अहङ्कार प्रदर्शन गर्नु र संस्थागत मूल्य मान्यतालाई...

हाम्रो जीवनमा कतिपय यस्ता मोडहरू आउँछन्, जहाँ हामीले निक्कै मेहनत गरेर चाहेको कुरा पनि प्राप्त हुँदैन। यस्तो बेला मनमा एउटै प्रश्न उठ्छ— "मैले नै किन पाइनँ?" तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ? हाम्रो 'अधुरो चाहना' नै हाम्रो जीवनको सबैभन्दा ठूलो 'सुरक्षा कवच' हुन सक्छ। किन पुरा हुँदैनन् हाम्रा सबै चाहना? एउटा सन्तुलित दृष्टिकोणबाट हेर्दा यसका तीनवटा मुख्य पाटा छन्: विधि र पात्रताको प्रश्न: कहिलेकाहीँ हाम्रो गन्तव्य त सही हुन्छ, तर हिँड्ने बाटो वा समय सही हुँदैन। एउटा काँचो फललाई जबरजस्ती टिप्दा त्यसले स्वाद दिँदैन। अधुरोपनले हामीलाई आफ्नो क्षमता पुनरावलोकन गर्ने र थप 'योग्य' बन्ने अवसर दिन्छ। ब्रह्माण्डको सुरक्षा प्रणाली: एउटा सानो बच्चाले बलिरहेको आगो समात्न खोज्छ, तर आमाले रोक्नुहुन्छ। बच्चा रुन्छ, उसलाई लाग्छ आमाले उसको 'चाहना' पुरा गरिदिनुभएन। तर आमालाई थाहा छ, त्यो चाहना पुरा हुनु भनेको हात डढ्नु हो। ईश्वरले पनि हामीलाई त्यसरी नै कतिपय कुराबाट जोगाइरहनुभएको हुन्छ। अहंकारको विसर्जन: सफलताले प्रायः मान्छेमा अहंकार भर्छ, तर असफलताले मान्छे...

१. प्रस्तावना "सकेसम्म मैले कसैसँग पनि हात मिलाउँदिन।" सुन्दा धेरैलाई यो भनाइ अलि रुखो वा अनौठो लाग्न सक्छ, तर यो मेरो जीवनको एउटा सचेत र अर्थपूर्ण निर्णय हो। जब म भेटघाटमा हात मिलाउनु (Handshake) को सट्टा आफ्ना दुई हत्केला जोडेर 'नमस्कार' गर्छु, सुरुमा मानिसहरू अक्मकिन्छन्। कतिपयलाई त उनीहरूको आत्मीयतालाई बेवास्ता गरेको वा पश्चिमा संस्कारको अपमान गरेको जस्तो पनि लाग्न सक्छ। तर, जब यस 'कन्ट्याक्टलेस' अभिवादनको पछाडि लुकेको वैज्ञानिक र आध्यात्मिक रहस्य खुल्छ, तब मानिसहरू हाम्रो प्राचीन पूर्वीय संस्कारको गहिराइ देखेर मन्त्रमुग्ध हुन्छन्। यो लेखले परम्परागत संस्कार कसरी आधुनिक विज्ञान र सूक्ष्म ऊर्जाको शुद्धीकरणसँग जोडिएको छ भन्ने यात्रालाई प्रष्ट पार्नेछ। २. भौतिक स्वच्छता र कीटाणुको संक्रमण (Hygiene and Germs) हाम्रो शरीरमा हातहरू यस्ता अंग हुन्, जसले दिनभरि अनगिन्ती सतह र दूषित वस्तुहरू स्पर्श गर्छन्। एकपटक एउटा विशेष कार्यक्रममा मैले एकजना अमेरिकन मित्रसँग हात मिलाउनुको सट्टा नमस्कार गर्दा उनी सुरुमा अलि हच्किए। जब उनले यसको कारण सोधे, मैले निकै सरल ढंगले स...

हामी मानिसहरू सधैं भविष्यको चिन्तामा पिरोलिएका हुन्छौँ। जब जीवनमा हाम्रो योजना अनुरूप फल मिल्दैन, तब हामी दुःखी हुन्छौँ र नियतिलाई सराप्न थाल्छौँ। तर के हामीले कहिल्यै सोचेका छौँ कि हाम्रो सीमित दृष्टिले जसलाई 'विपत्ति' देखिरहेको छ, त्यो वास्तवमा एउटा ठूलो 'आशिर्वाद' को सुरुवात हुन सक्छ? "डिभाइन डिजाइन एन्ड द एन्जल्स लाफ्टर" (Divine Design and the Angel's Laughter) को कथाले एउटा देवदूतको माध्यमबाट जीवनका ती रहस्यहरू उजागर गर्छ, जुन हाम्रो मानवीय अहंकार र अज्ञानताभन्दा धेरै माथि छन्। १. हाम्रो सीमित दृष्टि र अदृश्य आशिर्वाद (Our Limited Vision and Unseen Blessings) कथामा एउटा देवदूतले ईश्वरीय विधानमाथि प्रश्न उठाएका कारण 'दिव्य दण्ड' स्वरूप पृथ्वीमा आउनुपर्छ। उनलाई एउटा गरीब चमार (जुत्ता सिलाउने व्यक्ति) ले आश्रय दिन्छ। जब चमारले आफ्ना छोराछोरीका लागि कपडा किन्न राखेको पैसाले एउटा अपरिचित र ठिठुरिरहेको मानिस (देवदूत) लाई लुगा किनेर घर ल्याउँछ, तब उसकी श्रीमती क्रोधले पागल हुन्छिन्। उनी आफ्नो अभाव देखेर चिच्याउँछिन्, तर त्यही बेला देवदूत पहिलो पटक आफ...

१. परिचय: भविष्यको चिन्ता कि वर्तमानको सुधार? धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो भविष्य कस्तो होला भन्ने चिन्ता र ऊहापोहमा अल्झिएका हुन्छन्। तर, एउटा गहिरो प्रश्न मननयोग्य छ—"भोलिको चिन्ता किन गर्ने?" वास्तवमा हाम्रो भविष्य कुनै अज्ञात शक्तिले लेखिदिने कथा होइन, यो त हाम्रै आजका कार्यहरूको प्रतिध्वनि हो। यदि वर्तमानलाई एउटा 'बीउ' मान्ने हो भने, भविष्य त्यही बीउबाट अंकुरित हुने 'बिरुवा' हो। यदि आजको बीउ नै दोषपूर्ण छ भने, भोलि त्यसबाट फलदायी वृक्षको आशा गर्नु निरर्थक हुन्छ। त्यसैले, सुन्दर भविष्यको निर्माण गर्ने एक मात्र उपाय भनेको वर्तमानको क्षणलाई सचेत भई सुधार्नु नै हो। २. आजको बीउ नै भोलिको बिरुवा हो हाम्रो जीवनमा हामीले गर्ने हरेक सानो कार्य र सोचको एउटा निश्चित र अटल परिणाम हुन्छ। यसलाई बुझ्न कर्मको नियमलाई बुझ्न जरुरी छ। कर्मको यो विज्ञान प्रकृतिका अन्य भौतिक नियमहरू जस्तै शाश्वत छ: जसरी आगोको स्वभाव ताप दिनु हो र पानीको स्वभाव सधैँ तलतिर बग्नु हो, त्यसरी नै हाम्रा शुभ विचार र शुभ कर्मले अनिवार्य रूपमा शुभ परिणाम नै निम्त्याउँछन्। हामीभित्रको त्यो 'मौन द्रष्टा...

मृत्यु एउटा यस्तो अपरिहार्य सत्य हो, जसको नाम सुन्नासाथ मानिसको मनमा गहिरो भय उत्पन्न हुन्छ। संसारमा प्रायः सबै मानिस मृत्युबाट टाढा भाग्न चाहन्छन्। तर, अध्यात्मको इतिहासमा एकजना यस्ता महापुरुष थिए, जसले मृत्युलाई शत्रु मानेर भाग्नुको सट्टा त्यसको आँखामा आँखा जुधाएर साक्षात्कार गरे र त्यसैको माध्यमबाट 'अमृत' को अनुभव गरे। उनी थिए— १७-१८ वर्षका किशोर रमण, जो पछि गएर 'रमण महर्षि' का नामले विश्वविख्यात भए। सत्यको खोजीमा घर छोडेर हिँडेका ती किशोर भोक, तिर्खा र थकानले व्याकुल भएर एउटा मन्दिरमा पुगेका थिए। धेरै दिनको हिँडाइले गर्दा उनका खुट्टामा ठेलाहरू उठेका थिए। शरीर शिथिल थियो र प्राण त्याग हुन लागेको जस्तो आभास हुन्थ्यो। सामान्य मानिस यस्तो अवस्थामा अत्तालिन्छन्, तर रमणले जे गरे, त्यो नै उनको जीवनको 'निर्विकल्प क्रान्ति' बन्यो। उनले मृत्युलाई भागेर होइन, जागेर हेर्ने निर्णय गरे। रमण महर्षिको यो अनौठो अनुभवबाट हामीले सिक्न सक्ने ४ महत्वपूर्ण जीवन-बोधहरू यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ: १. तथाता (Total Acceptance) — मृत्युलाई 'प्रसाद' को रूपमा स्वीकार्नु जब मृत्यु अग...