Binod Yadav

 हाल भन्सार प्रशासनमा गरिएको कडाइका कारण उपभोग्य सामग्रीहरूको मूल्य आकाशिएको छ। देशको आर्थिक समुन्नतिका लागि आयातमा कडाइ गर्ने नीति स्वागतयोग्य भए तापनि यसले एउटा गम्भीर प्रश्न उब्जाएको छ: कृषिप्रधान भनिएको देशमा सामान्य खाद्यान्नका लागि पनि हामी किन छिमेकीको भर पर्नुपर्ने? धेरैलाई लाग्न सक्छ कि हाम्रो समस्या केवल मल र बीउको अभाव हो। तर एक आर्थिक स्तम्भकार र नीति विश्लेषकको नजरमा, हाम्रो वास्तविक समस्या 'नीतिगत विचलन' (Policy Sabotage) मा छ। विगतका मन्त्रीहरूले विश्व व्यापार संगठन (WTO) को सदस्य भएकाले आयात रोक्न नसकिने तर्क दिँदै पन्छिने गरेका छन्, तर त्यो पूर्ण सत्य होइन। हामीले सोचेको समाधानको बाटो नै गलत छ। नेपाली कृषिलाई पुनर्जीवन दिन अब परम्परागत ढर्रा होइन, यी ५ वटा नीतिगत 'पिभोट' अनिवार्य भइसकेका छन्। १. WTO र गुणस्तरको हतियार: आयात प्रतिस्थापनको असली सूत्र विश्व व्यापार संगठन (WTO) का १९३ सदस्य राष्ट्रहरू छन्, तर कसैले पनि आफ्ना किसानलाई सिध्याएर विदेशी सामान भित्र्याउँदैनन्। विकसित देशहरूले आयातित वस्तुमा यति कडा गुणस्तर मापदण्ड (Quality Standards) तोकेका हुन्...

कहिलेकाहीँ एउटा सानो तस्विर वा केही हरफ शब्दहरूले हाम्रो आत्माको त्यो ढोका ढकढक्याउँछन्, जुन हामीले वर्षौंदेखि बन्द गरेर राखेका थियौँ।  १. विसर्जनको सौन्दर्य: "जसले बिर्सिए, उनीहरूलाई जान देऊ" हामी अक्सर ती मानिसहरूलाई समातेर बसिरहेका हुन्छौँ, जसले हाम्रो अस्तित्वलाई कहिल्यै प्रेम गरेनन्। बुद्ध भन्नुहुन्छ— जसरी एउटा सुकेको पात रुखबाट झरेपछि फेरि जोडिन खोज्दैन, त्यसरी नै जसको यात्रा तिमीसँग सकियो, उसलाई सप्रेम बिदा गर। कसैको जीवनमा आफ्नो उपस्थितिको लागि भिक्षा माग्नु आत्म-सम्मानको अपमान हो। 'अनासक्ति' नै त्यो मलम हो, जसले तिम्रो रित्तो हृदयलाई पूर्णता दिन्छ। २. घाउको पवित्रता: "दुख्न देऊ, तब मात्र निको हुनेछ" हामी दुःखबाट भाग्न खोज्छौँ, तर दुःख त गुरु हो। बुद्धको पहिलो सत्यले भन्छ— 'दुःख छ'। त्यसैले जब मन रुन्छ, उसलाई रुन देऊ। त्यो पीडालाई महसुस गर, किनभने निको हुने बाटो त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। जसरी आगोमा नतली सुन शुद्ध हुँदैन, त्यसरी नै पीडाको रापमा नजली आत्मा कुन्दन बन्दैन। "Let it heal" भन्नुको अर्थ हो—आफैलाई समय देऊ, तिमी मेसिन होइनौ, ति...

नेपालमा धेरै युवाहरू ठूलो व्यवसाय सुरु गर्न ठूलै लगानी चाहिन्छ भन्ने सोच्छन्। तर, आज हामीले देख्ने अर्बौंका साम्राज्य खडा गर्ने यी व्यक्तिहरूको कथा अलि फरक छ। उनीहरूले कुनै महलबाट होइन, 'शून्य' बाट आफ्नो यात्रा सुरु गरेका थिए। यहाँ उनीहरूको सफलताका केही मुख्य आधारहरू र नेपालका लागि उनीहरूको योगदानबारे चर्चा गरिएको छ: १. सानो सुरुवात, ठूलो सोच (Starting Small) यी सबै सफल व्यक्तिहरूको एउटै साझा कुरा छ—उनीहरूले सानो कामबाट सुरुवात गरे। मीन बहादुर गुरुङ : कुनै समय बैंकको जागीरे रहनुभएका उहाँले सन् १९८४ मा जम्मा १२० वर्गफिटको सानो सटरबाट भाटभटेनी सुरु गर्नुभएको थियो। आज यो नेपालकै सबैभन्दा ठूलो रिटेल चेन हो। ढकाल दाजुभाइ (चन्द्र र हेमराज) : बागलुङको एउटा सामान्य परिवारमा जन्मिनुभएका उहाँहरूले एउटा सानो कोल्ड स्टोर (चिसो पसल) बाट व्यवसाय सुरु गर्नुभएको थियो। पछि रेमिट्यान्सको आवश्यकता देखेर IME को जग बसाल्नुभयो। पाठ : लगानी छैन भनेर नबस्नुहोस्। जे छ, त्यसैबाट सुरु गर्नुहोस् र बिस्तारै त्यसलाई बढाउँदै लैजानुहोस्। २. समस्या समाधान नै व्यवसाय हो (Solving a Problem) सफल उद्यमीले पैसा ...

नेपालमा हालैका वर्षहरूमा एउटा बहस निकै तातेको छ— "के स्थानीय तहको निर्वाचन गैरदलीय हुनुपर्छ?" कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित रमेश अधिकारीको लेखले पनि यसै विषयलाई जोड दिएको छ। निर्वाचनका बेला गाउँ-गाउँमा देखिने चरम राजनीतिक ध्रुवीकरण र त्यसले सामाजिक सद्भावमा पारेको खललले यो बहसलाई अझ सान्दर्भिक बनाएको छ। नेपालको वर्तमान अवस्था: 'दलतन्त्र' को छायामा स्थानीय सरकार नेपालको संविधानले स्थानीय तहलाई "दैलोको सरकार" मानेको छ। तर, व्यवहारमा यी सरकारहरू दलीय ह्वीप र राजनीतिक स्वार्थको बन्धक बनेका देखिन्छन्। अधिकारीले आफ्नो लेखमा उल्लेख गरेझैं, स्थानीय विकासमा दलभन्दा माथि उठेर "नागरिकतन्त्र" स्थापना गर्नु आजको आवश्यकता हो। दलीय प्रतिस्पर्धाले टोल-टोलमा निम्त्याएको विभाजनले विकासका एजेन्डाहरूलाई ओझेलमा पारेको छ। सिंगापुरको अनुभव: दलीय राजनीति र व्यावसायिक प्रशासनको सन्तुलन स्थानीय प्रशासनको कुरा गर्दा हामी सिंगापुरको प्रणालीलाई सन्दर्भको रूपमा लिन सक्छौं। सिंगापुरको सफलताको एउटा मुख्य कडी भनेको 'प्रशासनिक कुशलता' र 'राजनीतिक हस्तक्षेपको कमी' हो...

 १. प्रस्तावना: श्वास—विश्व र विश्वातीत बीचको सेतु हाम्रो आधुनिक जीवन 'अटो-पाइलट' मोडमा चलिरहेको एउटा यन्त्र जस्तै भएको छ। हामी दौडिरहेका छौं, तर कहाँ पुग्ने हो, थाहा छैन। यस यान्त्रिकताको बीचमा एउटा यस्तो सूक्ष्म प्रक्रिया निरन्तर चलिरहेको छ, जसले हामीलाई अस्तित्वसँग जोडेर राखेको छ—त्यो हो हाम्रो 'श्वास'। ओशोका अनुसार श्वास केवल फोक्सोको खुम्चने र फुल्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो त 'स्व' र 'विश्व' (Cosmos) बीचको एउटा जीवन्त सेतु हो। एउटा गहिरो र चुनौतीपूर्ण सत्य के छ भने—हामीले श्वास लिने होइन, श्वास आफैं चल्छ। यदि श्वास फेर्ने जिम्मेवारी हाम्रो सचेत मनलाई दिइएको भए, हामीले कुनै कुरा सोच्दा वा निदाउँदा श्वास फेर्न बिर्सने थियौं र जीवन तत्काल समाप्त हुने थियो। श्वासका दुई छोरहरू छन्: एउटा छोरले हाम्रो भौतिक शरीर र दृश्य संसारलाई छुन्छ भने अर्को छोरले 'विश्वातीत' (Transcendental) अर्थात् त्यो अज्ञात र अशरीरी आयामलाई स्पर्श गर्छ। "श्वास तिम्रो र तिम्रो शरीरको बीचमा एउटा सेतु हो। यसले तिमीलाई निरन्तर शरीरसँग जोडिरहेको छ र साथै यसले तिमीलाई विश्व...

हामी जन्मिएदेखि मृत्युको क्षणसम्म एउटै कुरा निरन्तर गरिरहन्छौँ—श्वास फेर्ने। तर विडम्बना, जुन कुरा हाम्रो जीवनको सबैभन्दा नजिक छ, त्यसैको रहस्यबाट हामी सबैभन्दा टाढा छौँ। आधुनिक जीवनको भागदौड, तनाव र मानसिक बेचैनीको मूल कारण नै हामी आफ्नो केन्द्रबाट च्युत हुनु हो। हजारौँ वर्ष अघि भगवान् शिवले माता पार्वतीलाई १०८ वटा ध्यानका विधिहरू सिकाउनुभयो, जसलाई 'विज्ञान भैरव तन्त्र' भनिन्छ। ओशोले यी प्राचीन सूत्रहरूलाई आधुनिक मानवको मनोविज्ञान अनुसार व्याख्या गर्दै एउटा नयाँ गोरेटो कोरिदिनुभएको छ। ओशोको यो क्रान्तिकारी दृष्टिकोणलाई विचार गरौँ, जसले तपाईँको चेतनाको आयामलाई नै बदलिदिने सामर्थ्य राख्छ। १. श्वास: शरीर र ब्रह्माण्ड जोड्ने 'सेतु' हाम्रो श्वास केवल अक्सिजनको आदानप्रदान मात्र होइन, यो त एउटा सेतु (Bridge) हो जसले शरीरलाई विश्व र 'विश्वातीत' (ब्रह्माण्डभन्दा परको सत्ता) सँग जोड्दछ। तन्त्रको दृष्टिमा श्वासका दुईवटा विन्दुहरू हुन्छन्—एउटा विन्दु जहाँ यसले शरीरलाई छुन्छ र अर्को विन्दु जहाँ यसले परमात्मालाई छुन्छ। शिव भन्नुहुन्छ: "यह अनुभव दो श्वासों के बीच घटित हो...

कुनै पनि मानिसका लागि मृत्यु सबैभन्दा ठूलो भय र अन्तिम सत्य हो। तर के मृत्युलाई पनि 'धोका' दिन सम्भव छ? वा मृत्यु आउनुअघि नै त्यसभन्दा माथिको कुनै अद्भूत अवस्थामा विलीन हुन सकिन्छ? जब बुद्धको महापरिनिर्वाणको समय नजिक आयो, उनले भगवान् शिवद्वारा प्रतिपादित 'विज्ञान भैरव तन्त्र' को ३० औँ विधिलाई आफ्नो अन्तिम अस्त्र बनाए। कुशीनगरको त्यो शान्त जङ्गलमा बुद्धले ठिक त्यही गरे, जो शिवले हजारौँ वर्षअघि भनेका थिए— "आँखालाई पत्थर जस्तै स्थिर बनाइदेऊ।" जबसम्म मृत्युले बुद्धको भौतिक शरीरलाई छुन सक्थ्यो, उनी चेतनाको एउटा यस्तो गहिराइमा पुगिसकेका थिए जहाँ मृत्युको पहुँच नै थिएन। आजको यस लेखमा हामी बुद्धको त्यही अन्तिम रहस्य र मृत्युलाई जित्ने 'चेतनाको अन्तर्मुखी यात्रा' को बारेमा चर्चा गर्नेछौँ। १. आँखा बन्द गर्नुको वास्तविक अर्थ: पत्थर जस्तै स्थिरता हामीले दिनभर कयौँ पटक आँखा बन्द गर्छौँ, तर त्यो केवल पलक झार्नु मात्र हो। शिवको यो विधिले 'आँखा बन्द गर्नु' को अर्कै गम्भीर अर्थ दिन्छ। जब हामी आँखा चिम्लन्छौँ, बाहिरी संसार त हराउँछ तर भित्री संसारमा विचार, स्मृत...